İlhan USMANBAŞ! (Besteci - Eğitimci)

Besteci ve eğitimci İlhan Usmanbaş 1921 yılında İstanbul'da doğdu, Ayvalık'ta büyüdü.

On iki yaşında kendi kendine viyolonsel çalmaya başlayan Usmanbaş Ortaokulu Ayvalık'ta bitirdikten sonra 1936'da girdiği Galatasaray Lisesi'ndeki öğrenciliği boyunca müzik çalışmalarını Sezai Asal'la yürüttü. 1941'de liseyi bitirince İstanbul Edebiyat Fakültesi ve Belediye Konservatuvarı'nda öğrenciliğe başlamıştır. Cemal Reşit Rey'in armoni ve Sezai Asal'ın viyolonsel derslerini izlemiş ve 1942'de Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Kompozisyon Bölümü'ne geçerek Hasan Ferit Alnar'la armoni, kontrpuan ve kompozisyon, Ahmet Adnan Saygun'la kompozisyon, David Zirkin'le viyolonsel, Ulvi Cemal Erkin'le piyano çalışmıştır. 1948'de Ankara Devlet Konservatuvarı'nın ileri döneminden mezun oldu. Aynı yıl soprano Atıfet Usmanbaş ile evlendi.

      Henüz öğrenciyken yazdığı ilk orkestra yapıtı, Mozart’tan esinlendiği “Küçük Gece müziği”dir. Yine aynı yıl içinde Usmanbaş’ı yeni arayışlar içinde görüyoruz: Sartre ve Leibowitz’in yazılarını ve kitaplarını Fransızca’dan izlemeye başlamış, Alban Berg’in “Wozzeck” operasını kitaplıkta keşfederek Bülent Arel’le birlikte öteki çağdaş bestecilerin yapıtlarını incelemeye, seslendirmeye girişmiştir. Konservatuvar öğrencisi olmayan genç bestecilerden Ertuğrul Oğuz Fırat’la arkadaşlığın başlaması da bu yıllardadır.

      1952'de Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) kanalıyla Amerika'ya gitmiş, aynı yıl Ankara'da Helikon Derneği'nin kurucuları arasına katılmıştır. 1956'da Ankara Devlet Konservatuvarı'nda müzik tarihi öğretmenliği yapmıştır. 1957-58 yıllarında Rockfeller bursu ile Amerika'ya giderek birçok besteci ile tanışma olanağı bulmuştur.

      1960’an sonra besteci, “dizisel yazı”dan uzaklaşmaya başlayarak yeni tekniklere yönelmiştir. Bestecilik serüveni genelde şöyle bir çizgi izlemiştir:

• 1948’e kadar, Hindemith, Bartok, Stravinski, Rey etkileri.
• 1950 – 60 arası, dizisel teknikler ve özgün uygulamaları.
• 1960’tan günümüze, dizisel sonrası özgün araştırmalar; aleotoric (raslamsal), özgür polifoni, kollaj, minimal uygulamaları, monoritmik, optik-grafik özgür değerler, mikromodalite.

      Türkiye’de uzun yıllar sürdürdüğü kompozisyon öğretmenliği koşutunda, kitaplar ve çeviriler yayınlamış, kongre bildirileri ve makaleler yazmıştır. Başlıcaları arasında:

• Müzikte Türler ve Biçimler (André Hodeir’den çeviri),
• Kısa Dünya Musıkisi Tarihi (Curt Sachs’tan çeviri) ve
• Müzikte Türler sayılabilir.

      Yaşam öyküsü Evin İlyasoğlu'nun kalemiyle Yeninin Peşindeki Bağdar │ İlhan USMANBAŞ adı ile kitaplaştırıldı. Kitap aynı vakfın yayınları arasından çıktı.

     İlhan Usmanbaş'ın yapıtlarına ilişkin nota koleksiyonu, Sevda – Cenap And Müzik Vakfı belgeliğindedir.

    Yapıtlarından bazıları: “Altı Prelüd” (piyano için), “Küçük Gece Müziği” (yaylılar orkestrası için),  “Sonat” (keman ve piyano için), “Yaylılar Dörtlüsü–47”, “Keman Konçertosu” (İlhan Özsoy için), “Kentet” (klarnet ve yaylılar dörtlüsü için), “Sonat”(trompet ve piyano için (Haendel stilinde), “Sonat” ( obua ve piyano için), “Anlatıcı” (yaylılar orkestrası, yaylılar dörtlüsü, piyano ve timpani için müzik), “Senfoni No:2” (yaylılar için), “Viyolonsel ve piyano için müzik No:1”, “Viyolonsel ve Piyano için müzik No:2”,  “Morg Şiiri” (anlatıcı, koro ve büyük orkestra için), “Üç müzikli şiir” (soprano ve piyano için).“Salvador Dali’den 3 resim” (22 yaylı çalgı için), “Beş Etüt” (keman ve piyano için), “Yaylılar orkestrası için deneme”, “Oğuzata” (sahne müziği), “Dört Japon Estampı” (kadın korosu ve orkestra için), “Siyah Kalem” (film müziği, üflemeliler ve vurmalılar için), Klarnet ve viyolonsel için üç parça”, “Üç Sonatin” (klarnet ve piyano için), “Mavi Kuş” (tiyatro müziği), “Üç Bölüm” (iki piyano için), “Şiirli Müzik” (New York), “İki Madrigal” (karma koro için),  “Repos d’été” (Eluard'ın şiiri üzerine yaylı dörtlü ve soprano için), “Sekizli”, “İki Parça” (keman ve viyolonsel için), Viyola ve Piyano için, “Gölgeler” ( büyük orkestra için iki bölüm), “Ölümsüz Deniz Taşlarıydı” ( piyano için), “Soruşturma” (piyano için tek bölüm), “Mavi Üçgen” (obua için tek bölüm),  “Özgürlükler”(koro, vurmalılar ve yönetmen için), “Şenlikname” (beş solo, kadın korosu, arp, zil türü vurmalılar ve davul türü vurmalılar için), “Bakışsız Bir Kedi Kara” (ses ve piyano için), “Kareler” (sesler, konuşmacılar, koro ve çalgı topluluğu için),  “Yaylı Dördül’ 70”, “4 kolay 12 ton parçası” (piyano için), “Konser Aryası” (arp ve yaylılar orkestrası için), “Viva la Musica” (üç trompet, vurmalılar ile yaylılar orkestrası için iki bölüm), “Çizgiler” (piyano, gitar, vurmalılar için grafik müzik), “Partita” (solo viyola için), “Solo Piyano ile 12 çalgı için”, “Trio di tre soli” (keman için tek bölüm), “Tropic” (keman, viyola ve viyolonsel için tek bölüm), “Çizgi ve Noktalar” (arp için), “Üflemeliler ve yaylılar için Müzik”, “Piyano için Müzik” (Cengiz Tanç'a), “Yaylılar Dörtlüsü”, “Viyolonsel için müzik”(Lutoslavski'nin anısına), “Klarnet ve Piyano için Müzik”, “Keman ve Piyano için Müzik”, “Altosaksofon ve Marimba için müzik”, “Büyük Orkestra için Müzik” (Uğur Mumcu'nun anısına), “Yaylı Dördül için Müzik”, “Viyolonsel için Müzik”, “İki viyolonsel için Müzik”.

Çocuk Oyunları için Yaptığı Müzikler

Ankara Devlet Tiyatrosu: “Keloğlan”, “Mavi Kuş”, ) “Pollyanna”, “Leylek Sultan”.

Radyo Oyunu: “Gülen Kızla Ağlayan Çocuk”, “Deli Dana”, “İyiliğin Gücü”, “Uyuyan Güzel”, “Fareli Köyün Kavalcısı”, “Hırsız”, “Al Gülünü, Ver Gülümü”.

-Dört çocuk parçası.

Kitapları:

1) "Müzikte Biçimler", Devlet Konservatuvarı Yayınları.

Ödüller:

• 1954 - Fromm Müzik Ödülü (ABD), Yaylılar Quarteti  ile.
• 1958 - Koussevitzky Ödülü (ABD).
• 1967 - Wieniawski Ödülü (Polonya)..
• 1969 - Bale Müziği Ödülü (İsviçre).
• 1971 - Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı ünvanı.
• 1993 - Sevda - Cenap And Müzik Vakfı Onur Ödülü Altın madalyası.
• 2000 - Boğaziçi Üniversitesi Fahri Doktora Ünvanı.
• 2004 - İstanbul Müzik Festivali Yaşam Boyu Başarı Ödülü.
• 2014 – Hacettepe Üniversitesi Onursal Doktora Ünvanı.

30 Ocak 2025 tarihinde 104 yaşında aramızdan ayrıldı.

Ailesinin ve sevenlerinin başı sağ olsun!