Geçtiğimiz hafta, Hz. Muhammed’in (sas); 53 yaşından sonra birden fazla evlilik yapma sebeplerine ana hatlarıyla değinmeye çalıştık. Ne var ki, hemen her fırsatta çeşitli kesimler tarafından dile getirilen ve maksadını aşan ifadelerle polemik konusu haline gelen Peygamberimizin Hz. Âişe ile evliliğine, yer veremedik.

Bu haftaki yazımızda, cihanşümul Peygamberimizin Hz. Aişe annemizle evlilik nedenlerini soru-cevap tarzında izah etmeye çalışacağız.

Soru: Hz. Muhammed’in (sas), Aişe annemizle evlenmesinin temel sebebi nedir?

Cevap: İslâm’ı yayma şeklinde açıklayabiliriz kısaca.

Soru: Biraz tafsilata girebilir misiniz?

Cevap: Esasında konu çok geniş ancak meseleyi birkaç paragraf halinde toparlayabiliriz.

Hz. Aişe (Allah ondan razı olsun); kıvrak zekalı, anlayış kabiliyeti yüksek, öğrenme heveslisi, eleştirel düşünce ve kuvvetli hafızaya sahip bir kişiliğe sahipti. Tüm bu meziyetler, (nüvesi Kur’an ve Sünnet olan) şer’î hükümlerin arka planına ışık tutarak dinin anlaşılmasında, yaşanmasında ve sonraki nesillere aktarılmasında büyük önem taşımaktadır.

Aile hayatına dair bilinmesi gereken hassas konular, Hz. Aişe’nin Peygamberimizden bizzat gözlemlediği, işittiği, yaşadığı ve şahit olduğu ve bizlere aktardığı hadiselerdir.

O, birçok fıkhî mesele yanında usûl-i fıkıh, hikmet-i teşrî ve bilhassa ferâiz sahalarında derin bir kültür ve anlayışa sahipti. Kuvvetli hâfızası sayesinde Hz. Peygamber’in hadis ve sünnetinin daha sonraki nesillere ulaştırılmasında emsalsiz hizmetler ifa etti. Rivayet ettiği hadislerin sayısı 2210’dur. Bu sayının içinde, Resûlullah’ın peygamberliği, aile hayatı, günlük yaşayışı, savaşları, Vedâ haccı, vefatı ve ahlâkı olmak üzere, Câhiliye çağı tarihi, kadınlara dair hükümler, Mekke ve Medine devirlerindeki Müslümanların çeşitli faaliyetleri, ibadetler ve ibadetler tarihi, gaybın bilinmesi, kıyamet, ölüm ve âhiret hayatına dair bazı kelâmî mesele ve haberler vardır.

Yukarıdaki bilgilerden sonra şu tahlilde bulunmak mümkündür: Efendimiz’in Hz. Aişe ile evliliği, salt şehevi gayeyle gerçekleşmemiş; bilakis kadının, insan hayatında ne kadar büyük bir role sahip olduğunu adeta yaşayarak göstermesi bakımından ibretliktir. Zira, dinimizin üçte biri Aişe annemizin rivayetleri üzerine kuruludur.

Soru: Peygamberimizin evliliklerini akıl ve mantıkla açıklamaya çalıştınız. Oysa şehvet düşkünü Arap kültürünün bir yansıması olamaz mı?

Cevap: Risalet görevi üstlenen her Peygamber, içinde yaşadığı şartlar ve sosyokültürel ortam dahilinde hareket eder. Sağlıklı veri elde etme, savunmacı bir mantık veya tepkisel tavır takınmadan o dönemin bağlamında ve evrensel nitelikte analizde bulunma adına şunları söyleyebiliriz: Evet, o dönemde çok eşlilik yaygındı, bir Arap, sınır olmaksızın pek çok kadınla evlenebiliyor (kadınlar açısından) mağduriyetler ortaya çıkıyordu. Oysa İslâm kadınların hak ve hukukunu koruma adına erkeğin birden fazla evlilik yapabilmesi içi sayı sınırı getirmiştir. Ayrıca (nafaka, barınma, ilgi-alaka gibi yönlerde) adaleti sağlayamayanlar için de tek evli yaşam sürdürmenin daha hayırlı olacağı ayetle belirtilmiştir. (Nisa, 4/3)

Birden fazla evlenmenin meşru görülmesinin arkasında şu gerekçeler vardır: Kadının onurunu koruma ve metres hayatı yaşamama (tek evliliği savunarak, hanımını, nikahsız ilişkilerle aldatanlara karşı dinin getirdiği alternatif), erkeğin; fıtrat itibariyle güçlü yaratılması hasebiyle ortaya çıkan ihtiyaçlar, önceki yazımızda ifade edildiği üzere zamanın şartlarının getirdiği değişkenlikler vd.

Şimdi yukarıdaki iki paragrafta verilen bilgiler ışığında Efendimiz’in (sas) evliliklerine tekrar bakalım: 25 Yaşına kadar hiç evlenmemiş, 50 yaşına kadar (ömrünün baharında) çok eşli yaşama kültürünün yaygın olduğu bir dönemde kendisinden 15 yaş büyük (üstelik evlilik yaşamış) bir hanımla tek eşli kalmasını bir tarafa koyalım. Diğer tarafa da kadınlar vasıtasıyla İslâm’ı yayma, kabilelere akrabalık bağıyla sirayet etme (diplomasi ve devlet işlerinde ikili ilişkiler çok önemlidir), dul kadınların iffet ve namuslarını koruma (nikâhına alarak toplumun kötü algılarını değiştirme), Hz. Aişe’nin zekasından yararlanma gibi gerekçeleri koyalım.

Sonuç olarak Hz. Peygamber’in evlilikleri, günümüzde farklı mecralarda dillendirildiği gibi salt cinsellik değildir.

Bir sonraki yazımızda da kadın haklarından bahsedelim inşallah.