Şanlıurfa’daki otelimizden grup olarak, yürüme mesafesindeki Sıra gecesinin yapılacağı salonuna doğru gidiyoruz. İlk Sıra gecesini 2018 yılında Kırıkkale öğretmen evinde düzenlenen programda izlemiştim. O zaman 60 yaşındaydım. 

•  Görenlerden, izleyenlerden çok duymuştum. İlk kez bir Sıra Gecesi görecektim o zaman. Hem de Şanlıurfa ekibinden! Mardin’de de olduğunu duysam da, uygarlığın doğduğu şehir Şanlıurfa’yla özdeşleştiğini biliyordum.

     Urfa’da Sıra gecesi yapan yerler arasında ilk sırada yer alan Cevahir Han’dayız.

     Girişteki çerçeveli tabloda:

Cevahir’de garson yok

Ev sahibi var.

Müşteri yok,

Misafir var.

Cevahir…

Han….

     Güzel bir mekan olmasına rağmen, hayalimizdeki Sıra gecesi olmayacağı ilk bakışta belli oluyordu! Büyük salonunda katılımcıların yarısı yerlere yerleştirilen minder ve sofrada, yarısı ise gazino gibi masalarda yer almıştı. Başlamadan girişteki görevlilerle ayaküstü sohbet ettik. 300 kişilik salonun haftada, yanılmıyorsam 3 günün dışında program yapılıyormuş!

     Cevahir Han: Tarihi İpekyol güzergâhının ana merkezi olan Şanlıurfa’da gerek Selçuklu gerekse Osmanlı döneminde ticaret merkezleri oluşturmuştur. Bunlardan en belirgin olanları Han-el Barür ve Çarmelik Kervansarayı Selçuklu eserleri olarak literatürlerde yer alırken Gümrük, Mençek, Millet, Samsat gibi hanlarda Osmanlı döneminden sayılabilecek eserlerdendir.

     Aslına uygun bir şekilde onarılarak kullanıma açılan han gelecek nesillerimize de geçişimizin sosyo-ekonomik anlamda nasıl bir gelişim gösterdiğini yansıtacak; aynı zamanda onlarında bu mirasa sahip çıkma yolunda önemli bir ışık olacaktır.

     Samsat Han tarihi ipek ve baharat yolu güzergâhında Ruha’nın ise en önemli ticari şehir kapılarından Samsat Kapı ve Samsat Köprünün yakınında bulunması ve bu kapıdan giren kervanların ilk uğrayacağı hanlardan olması yapının önemini bir kat daha arttırmaktadır.

     Şehir surlarının içerisinde yer alması bir menzil hanı değil de sur içi hanı olmasını sağlamış bu nedenle özellikle doğu bölgelerinden gelen kervanların Samsat Kapıdan girişteki ilk durakları olmuştur.
     Zaman içerisinde ticari faaliyetlerin azalması hanın kullanılmamasına neden olmuştur. Son zamanlarda ise yöre halkından edinilen bilgiler ışığında bir dönem yaralı askerlere sağlık hizmetlerinin verildiği bir tesis şeklinde kullanılmıştır.

     Sonrasında ise Şanlıurfa’nın ilk sanayii sitesi olarak hizmet vermiştir. 2015 yılı Ocak itibariyle yapının bütünlüğünü bozmadan restorasyonu yapılmış olup; han Şanlıurfa turizmine kazandırılmıştır. Böylece Han koruma altına alınmış ve tarihi mirasa sahip çıkılmıştır.

Sıra Gecesi; Genellikle kış gecelerinde, birbirine yakın yaş grubundaki gençlerin veya orta yaşlardaki arkadaş gruplarının, her hafta bir başka arkadaşın evinde olmak üzere, haftada bir akşam, belirli bir niteliğe ve düzene göre sıra ile yaptıkları toplantılara Şanlıurfa’da “Sıra Gecesi” denmektedir.

 Bir Halk Kültürü dağarcığıdır kısaca…

Tarih süreci içerisinde bazı geleneklerimiz yozlaşmakta, bazıları da çeşitli nedenlerle kaybolmaya yüz tutsa da, bazı geleneklerimiz ilk günkü şevk ve heyecanıyla sürdürülmektedir. İşte bunlardan birisi de Şanlıurfa ve Şanlıurfa dışındaki Şanlıurfalıların sürdürdükleri “Sıra Gecesi” geleneğidir.

Sıra Gecesi bir müzik toplantısı gibi bilinse de, Şanlıurfalı, genç yaşından itibaren sıra gecelerine katılarak, cemaatle oturup kalkmayı, gelenek ve göreneklerini, cemaatle konuşmanın adabını, yeri geldiği zaman konuşmayı, yeri geldiğinde dinlemesini bilmeyi, büyüğüne saygıyı öğretir. Bir yönüyle “Sıra gecesi” bir halk okuludur.

Sıra gecelerinde zaman zaman çeşitli kitaplar okunur ve yorumlar yapılır. Bu yönüyle “Sıra Gecesi” bir eğitim-öğretim kurumu görevini yerine getirir.

“Sıra geceleri” acıyı ve mutluluğu paylaşmaktır. Sıra arkadaşlarından birinin yakını ölse, diğer sıra arkadaşları cenazenin hazırlanmasından kaldırılmasına kadar arkadaşlarının yanında olurlar, arkadaşlarının acısını paylaşırlar. Düğün, sünnet gibi mutlu günlerde yine arkadaşlar bir araya gelir ve mutluluğu paylaşır.

 Şanlıurfa’da müziğin gelişmesi ve yaygınlaşmasının en büyük nedeni sıra geceleridir. Bu geceler bir usta çırak geleneğine uygun olarak müziğin öğretildiği ve icra edildiği meşk ortamıdır. Bu yönüyle sıra geceleri bir “Halk Konservatuarı”dır.

 Keklik, at gibi belirli hayvanlara merakı olanlar, sıra gecelerinde sevdikleri konuları konuşurlar; bu yönüyle sıra gecesi bir cemiyet, bir dernek gibidir.

 Şanlıurfa’nın sosyal, kültürel ve ekonomik sorunları sıra gecesinde konuşulur ve tartışılır, çözüm yolları üretilir. Bu yönüyle sıra geceleri birer istişare toplantılarıdır.

 Sıra geceleri sosyal ve dayanışmanın yoğunlaştığı ve pratiğe dönüştüğü yerdir. Sıra arkadaşları kendi aralarında yardımlaşma sağladıkları gibi, sıra gecelerinde toplanan paralarla fakirlere yardım edilir.

 Sıra geceleri nezih bir sohbet ortamıdır; ilim ve irfan sahipleriyle sohbetler edilir., kültür ve edebiyat üzerine konuşulur.

Sıra geceleri geleneksel “Tolaka” ve “Yüzük Fincan” oyunlarının oynandığı, geleneklerin yaşatıldığı gecelerdir.

 Sıra gecesi, Şanlıurfa ve Şanlıurfalının tanıtımının yapıldığı bir lobidir.

Sıra gecesi; zengin Şanlıurfa sofrası ve yemeklerinden çiğköfte ve tatlılarının yenildiği, misafirlere tanıtıldığı ortamdır.

 Acı kahve yapmak için önce çekirdek kahve kavrulup ve irice çekilecek mi?

Çekilen kahve “gümgüm” denen büyükçe cezveye konularak iyice kaynatılıp, kaynayan kahve başka bir cezveye süzülerek, dinlendirilip tekrar süzülecek mi?

Süzülen kahveye “hel” denen ve özel bir tad veren bitki tohumu konularak ve kaynatılarak sıcak su olarak ikram edilecek mi?

 Kahve, özel kulpsuz fincanlarla sunulacak mı? Sunuldu!

 Mırra, fincanın dibine az miktarda konulup ve iki defa ikram edilecek mi? Bir kez ikram edildi!

Yine de; çiğ köfte, baklava ve içecek vereceklermiş! Verildi!

Sonuç olarak “Sıra Gecesi”nin bir halk okulu, eğitim ve öğretim kurumu gibi olmasıdır. Arkadaşlıkların dostluklara dönüştüğü, dayanışma ve yardımlaşmanın, hoş sohbetin, müziğin, edebiyatın harman olduğu gecelerdir.

    Sıra Gecesi demeyelim de, güzel bir ortamda müzikli bir gece geçirdik diyelim!

     Gecenin bitimimde, ilk ve son gecemiz olacak Şanlıurfa’daki otelimize grup olarak yürüyerek döndük…

devam edecek…