İdeoloji insan için vardır; insan ideoloji için değil. Türkiye gibi kimlik ve aidiyet duygusunun güçlü olduğu bir toplumda ideolojiler kaçınılmazdır. İnsan yön arar, anlam arar, ait olmak ister; bu son derece insani bir ihtiyaçtır. Ancak buradaki temel sorun ideolojinin varlığı değil; zamanla vicdanın, merhametin ve adalet duygusunun önüne geçmesidir.

Bir düşünce sistemi insana istikamet kazandırıyor, sorumluluk bilinci veriyor ve onu daha adil bir birey hâline getiriyorsa kıymetlidir. Ancak aynı ideoloji sorgulamayı susturuyor, farklı olana tahammülü azaltıyor ve insanı körü körüne kategorilere ayırıyorsa; orada bağlılık, tehlikeli bir bağımlılığa dönüşmeye başlamış demektir. Unutulmamalıdır ki ideolojik olgunluk, sadece kendi doğrunu savunmak değil; aynı zamanda kendini test edebilme cesaretidir.

Bu noktada zihnimizde canlı tutmamız gereken iki temel ilke mevcuttur:

1. Hakikate Sadakat, Pozisyona Sadakatten Değerlidir:Yeni bir bilgi veya gerçekle karşılaştığında fikir değiştirebilmek bir zayıflık değil, aksine entelektüel dürüstlüktür. İnsanın düşüncesini gözden geçirebilmesi bir savrulma değil, zihinsel bir gelişimdir. Düşüncenin esnemesi karakterin zayıflığını değil, zihnin canlılığını gösterir.

2. İdeoloji İnsanı Daraltmamalı, Büyütmelidir: Eğer bir fikir bizi daha merhametli, daha adil ve daha sorumlu kılıyorsa sağlıklıdır. Bizi daha öfkeli, tahammülsüz ve kategorik hâle getiriyorsa orada bir bağımlılık riski vardır. Düşünce sistemi insanı küçültmemeli, aksine insanlığını genişletmelidir.

İşin özü, irade meselesinde saklıdır. İdeoloji iradeyi güçlendirdiği sürece bir "ilke"dir; iradeyi susturup teslim aldığında ise artık bir "bağımlılık"tır. Sağlıklı bir bağlılık, bireyin muhakeme yeteneğini ve vicdanını güçlendirir; gerektiğinde kendi grubuna rağmen doğruyu savunabilmesini sağlar. Eğer bir aidiyet, bireyi yalnızca sorgulamayan, papağan gibi aynı şeyleri tekrar eden ve grup onayı olmadan konuşamayan bir nesneye indiriyorsa; orada artık özgürlükten değil, ideolojik bir bağımlılıktan söz etmek gerekir.