Dünyanın en gelişmiş jeti yeniden gündemde: F-35 savaş uçağı neden önemli, hangi ülkelerde var?

ABD Başkanı Donald Trump’ın NATO Zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile gerçekleştirdiği basın toplantısında yaptığı açıklamalar, dünya kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Trump'ın Türkiye’ye F-35 satışının yeniden değerlendirileceğini ve Aralık 2020'den bu yana uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını belirtmesi gözleri yeniden savunma sanayisine çevirdi. Havacılık tarihinin en büyük bütçeli projesi olarak kabul edilen bu jetler, askeri dengeleri tamamen değiştirme gücüne sahip. Peki, askeri uzmanların dillerinden düşürmediği F-35 savaş uçağı önemi ve ülkeleri nelerdir? İşte beşinci nesil jetin teknik özellikleri ve dünya üzerindeki haritası...

 ABD Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasında gerçekleşen zirvenin ardından, uzun süredir askıda olan beşinci nesil savaş uçağı projesi yeniden küresel siyasetin merkezine oturdu. Trump, Türkiye'ye yönelik F-35 ambargosunun ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılabileceğinin sinyalini vererek askeri diplomasi trafiğini hızlandırdı.

F-35 SAVAŞ UÇAĞI NEDEN ÖNEMLİ VE ÖZELLİKLERİ NELER?

F-35, günümüzde gökyüzündeki en gelişmiş çok amaçlı savaş uçağı olarak kabul ediliyor. Gelişmiş sensörleri, entegre muharebe sistemleri ve üstün veri paylaşım yetenekleri sayesinde "beşinci nesil" askeri teknolojinin zirvesini temsil ediyor. Saatte yaklaşık 1900 kilometre hıza ulaşabilen uçağın asıl mahareti hızı değil, yapay zekaya yakın muharebe zekasıdır.

F-35, düşman hedefini kendi başına tespit edip imha edebilme yeteneğinin yanı sıra, üzerinde bulunan güçlü sensörler aracılığıyla topladığı stratejik bilgileri diğer uçaklara veya dost muharebe sistemlerine anlık olarak iletebiliyor. Özel gövde tasarımı ve kaplaması sayesinde radara yakalanmamak (hayalet uçak) üzere üretilen jet, hava savunma sistemlerini kolayca bypass edebiliyor. Ayrıca uçağın F-35A modeli, yerçekiminin normalden dokuz kat daha fazla olduğu ekstrem koşullarda bile sorunsuz çalışmasını sağlayan 9g kabiliyetine sahip.

KÜRESEL HAVACILIĞIN EN PAHALI PROGRAMI: F-35 KAÇ DOLAR?

F-35 Lightning II, askeri havacılık tarihinin türünün en büyük ve en maliyetli savunma programı konumunda yer alıyor. Yaklaşık 30 ila 40 yıl boyunca küresel hava kuvvetlerinin omurgasını oluşturması beklenen uçağın tek bir adedinin fiyatı yaklaşık 80 milyon dolar seviyesindedir. Küresel ölçekte askeri yatırımların hız kazandığı günümüzde, 2030 yılına kadar sadece Avrupa kıtasında 550’den fazla F-35 uçağının konuşlandırılması planlanıyor. Benzer şekilde, stratejik öneme sahip Hint-Pasifik bölgesinde ise bu sayının 2035 yılı itibarıyla 300 barajını aşacağı tahmin ediliyor.

F-35 HANGİ ÜLKELERDE VAR? İŞTE TAM LİSTE

ABD'nin yanı sıra dünya genelinde toplam 19 ülkenin hava savunma vizyonu için tercih ettiği F-35 programında ülkelerin mevcut durumları şu şekildedir:

• Halihazırda F-35 Teslimatı Almış ve Kullanan Ülkeler: ABD, Britanya, İtalya, Hollanda, Avustralya, Danimarka, Norveç, Japonya, Güney Kore, İsrail, Belçika ve Polonya.

• Önümüzdeki Yıllarda İlk Uçaklarını Teslim Alacak Ülkeler: Almanya, Kanada, Finlandiya, İsviçre, Singapur, Yunanistan, Çek Cumhuriyeti ve Romanya.

• Programın Resmi Ortakları (Geliştirici Ülkeler): ABD, Britanya, İtalya, Hollanda, Kanada, Avustralya, Danimarka ve Norveç.

TÜRKİYE VE F-35 PROJESİNİN GEÇMİŞİ: NE OLMUŞTU?

Türkiye, Lockheed Martin tarafından yürütülen Müşterek Taarruz Programı kapsamındaki F-35A Lightning II projesine ilk olarak 2002 yılında kurucu ortaklar arasında dahil oldu. Proje kapsamında altı adet F-35A savaş uçağı siparişi veren ve bu doğrultuda ABD’ye 1,7 milyar dolar ödeme gerçekleştiren Ankara, mülkiyetindeki uçakları teslim alamadı.

Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması üzerine dönemin ABD yönetimi ile kriz yaşandı. S-400 anlaşmazlığının derinleşmesiyle birlikte ilk olarak 2018 yılında Türkiye'ye yapılacak uçak teslimatları askıya alındı, ardından Türkiye resmi olarak program ortaklığından çıkarıldı. ABD, Aralık 2020'den bu yana uyguladığı CAATSA yaptırımları ile Türkiye'nin askeri tedarik süreçlerine kısıtlamalar getirmişti. Türkiye'nin elindeki S-400 hava savunma sistemini farklı bir ülkeye satacağı ve ardından F-35'i ancak alabileceği iddia ediliyor. Trump'ın son açıklamalarıyla birlikte, Türkiye'nin milyarlarca dolarlık bu projeye yeniden dahil olup olamayacağı savunma sanayisi uzmanları tarafından yakından izleniyor.