Mürüvvetin Gereklilikleri

Bu başlık altında, mürüvvetin temel prensiplerine temas edilecektir. Aslında şöyle de söylenebilir: Mürüvvet, bazı fiilleri terk ve imtina, bazılarını da işlemeyi gerektirir.

• Haramlardan sakınmak.
• Zulümden kaçınmak.
• Hak etmediği şeye tamah etmemek.
• Zayıfa karşı güçlünün yanında yer almamak.
• Küçük düşürücü ve basit davranışları, önemli fiillere karşı öncelememek.
• Kötülememek.
• Hüküm verirken insaflı olmak.
• Her türlü tutum ve davranışlarda akıl ve dengeyi tercih etme.

Mürüvvetin Faydaları

Mürüvvet üzere yaşayan kimse, şu kazanımları elde etmiştir:

• İmanı muhafaza etme.
• Bütün mahlûkata karşı insaflı olmayı, doğruluğu ve sabrı öğrenme.
• Dünya ahiret iyiliklere, yüksek makamlara ve hayırda yarışa yönlendirme.
• Güler yüzlü, hayra yoran, infak eden, din kardeşine hayır dua eden, Allah’ın rahmetinden ümidini kesmeyen bir karaktere sahip olma.
• Allah tarafından ve Müslümanlarca çirkin görülen davranışlardan uzaklaşma. Böylece Yüce yaratıcının ve insanların sevgisini kazanır.
• Tembellik ve gamı kaldırma, zor ve mühim işlere yönlendirme.
• Yalana karşı kalkan olma.
• Doğruluğa sevk etme.
• Aile, arkadaş ve komşulara yardım etmeyi teşvik.
• Kötülük, fitne çıkarma, bozgunculuk, kibir, haset, büyüklenme, hile ve başkalarına karşı eziyet etme gibi şeytani işlere tavır takınma.
• Nefsi terbiye ederek kötü ahlâktan alıkoyma, kerem, vefa ve takva gibi güzel ahlâkı kazandırma.
• Arkası acı olan her bir lezzetten ve sonu pişmanlık olan şehvetten koruma.
• Çalışmayı sevdirir.
• Şüphe, evham, zan ve kuruntulardan koruyarak asrın psikolojik buhranlarından uzaklaştırır.
• Kişinin toplum içerisindeki şeref ve itibarını artırarak değerli kılar, süfli işlerde ilgilenmesini engeller.

Mürüvvetin Alametleri

Bir Müslümanın mürüvvetli olduğunu şu kıstaslar altında anlayabiliriz:

• Hâl, tutum ve davranışlarında boşboğazlık, münasebetsizlik, acelecilik, panik gibi ruhu rahatsız edici fiillerde bulunmama.
• Öfke ve sevinç anında, heyecanını; gizli/aşikâr ve darlık/bollukta denge halini gözetme.
• Dalkavukluk ve fitneye düşmeden içten ve açık sözlülüğü huy edinme. (Şartlara, zamana ve zemine (hatıra) göre konuşmama.)
• Açığa çıktığında, insanlarca ayıplanacak fiili, gizliden gizliye işlememe.
• Misafir ve ziyaretçilere, işlerini gördürmeme. Evine gelen misafire, söz, fiil ve davranışlarla eziyet ederek onları incitmeme.
• Toplumun yararına dokunacak icraatlarda bulunma, proje üreten, sorun çözen ya da dinleyen kişilere karşı kolaylık göstererek iyi davranma. Boş, faydasız ve angarya işlerden uzak durma.
• İyiliği yayma, marufu seçip iyi tarafta olma, kötü ve çirkinliği örtme, takva ve sâlih ameli azık edinme.
• Ruh-beden terbiyesi ve temizliğine ihtimam gösterme, güzel kokma.
• İsrafın her türlüsüne karşı mesafe koyma, tavır takınma.
• Ana baba, akraba ve komşuya iyilikte bulunma, onlardan gelecek eza ve cefaya karşı sabretme, hatalarını affetme, bunların hak ve hukukunu gözetme.
• Gizli kalması gereken bir sır veya işi koruyarak, onu hiç kimseye anlatmama. (Bilgi, ya da duyumlarla, karı koca arasını açabilecek sözler söylenmemeli.)
• Toplum nezdinde kabul görmüş ve İslâm’ın ruhuna ters düşmeyen örf ve adetleri sürdürme, aksini de sürdürmeme.
• Irz ve namusu koruma; töhmet ve şüphe altında kalabilecek hallerden kaçınma.
• Helal ve meşru yolla kazanılan servet ya da malı; üretim, istihdam, infak ve hayrî hizmetlerle insanların istifadesine sunma.
• Laf dalaşı, münakaşa, iddialaşma gibi olumsuz davranışlarla insanlarla cedelleşmeme.
• Haya, tevazu, hilm, doğru konuşma, öfkeyi yenme ve cahillerden yüz çevirme gibi Muhammedî ahlâkı yaşam felsefesi edinme.
• Helal bile olsa insanlarca kınanan fiillerden kaçınma.
• Daima tedbirli davranma, her ne işle iştigal ediyorsa onu en iyi şekilde yerine getirme.
• Müslümanlara karşı sevgi ve muhabbet dolu olma.

Mürüvveti Götüren Tutum ve Davranışlar

• Başka medeniyetlere özenme adına, kendi örf, adet ve kültürüne uygun olmayan yahut üzerinde resim ve yazı bulunan elbise giyme.
• Adetin dışında saç ve sakal tarzını değiştirme
• Bizden yaşça büyük olan kişilerle beraber yürürken veya bir yere girip çıkarken onun önünde bulunmak.
• Yine yaşça büyüklerin, sözlerini hafife almak, saygısız davranmak.
• Kullandığı araçta veya oturduğu mekânda, başkalarını rahatsız edecek tarzda müzik dinlemek. (Ses seviyesini, kendimiz işitebileceğimiz kadar ayarlamalıyız.)
• Tanıştığı kişiye; yaşını, maaşını, etnik kimliğini, meşrebini, medeni durumunu, -varsa- çocuğunun sayısı vb. mahrem ve özel sayılabilecek durumları sormak.
• Yalan, fısk, hıyanet, başkalarını hafife alma ve avret mahallini açma.
• Karı koca arasındaki mahrem sırların, üçüncü şahıslara anlatılmak suretiyle dışarıya ifşa edilmesi.
• İçki içme, kumar oynama.

• Heybeti gidermesi ve düşmanlığa götürmesi sebebiyle sözlü ve fiili olarak çok şaka yapma.
• Güzel davranışları hafife alma.
• Sokakta yürürken yeme içme. (Maddi durumu iyi olmayanların iştahını kabartması nedeniyle güzel ahlâk ve olgunlukla bağdaştırılmaz.)
• Meşgul olduğu herhangi bir işi ciddiyet göstermeme.
• Gerek bir mecliste gerekse ikili ilişkilerde, büyüklere karşı saygısız davranmak, boy ölçüşmeye kalkmak.
• Ayakta veya tuvalet dışında başka bir yerde bevletme.
• Bilhassa davetlerde çok yeme.
• İnsanların bulunduğu herkesin işitebileceği şekilde yüksek sesle geğirme.
• Başkalarını güldürme kastıyla, birilerini söz, jest ve mimiklerle taklit ederek komik ve gülünç duruma düşme.
• Çok gülme, kahkaha atma.
• Faydasız ve (gıybet, dedikodu ve kavga gb.) kötülüklere davetiye çıkardığından kafe ve nargile salonlarında çok vakit geçirme.
• Erkek veya kadının avret mahallini açması.
• Özellikle sokaklarda yüksek sesle çok gülmek, kahkaha atmak.
• Allah’a isyanı çağrıştıran şarkı ve marşları söylemek veya dinlemek.
• Zaruri ihtiyacı bulunmadığı hâlde dilenciliği meslek haline getirmek.
• Edebe mugayir konuşma.
• Hanımına ulu orta yerde bağırıp çağırma, ona galiz küfürler etme.
• Toplum içerisine gireceği zaman, insanlara rahatsızlık veren soğan ve sarımsak gibi yiyecekler yemek.
• Usûl ve adaba ters düşen bel altı müstehcen fıkra, nükte ve hikayeler anlatma.
• Dinen haram kılınan veya itikada zarar veren dans, şarkı ve sözlerle meşgul olma.
• İnsanı diğer mahlûkattan ayıran akıl nimetini kullanmama.
• Dini ve kültürel bilgi eksikliği.

Mürüvveti Elde Etmek İçin Ne yapmalıyız?

• Ebeveynlerin aile ortamında, çocuklarına mürüvvete dair teorik ver pratik olarak şuurlandırma seansları uygulamalı.
• Mürüvvetli insanın karakteristik özelliklerini öğrenme ve tatbik konusunda her daim teyakkuz hâlinde bulunmalı.
• Güzel ahlâklı iyi kimseleri dost edinme.
• İffet ve şerefi koruma, nezâketi ön plana çıkarma.
• Nefsi terbiye etme noktasında büyük gayret gösterme.
• Helâl kazançla birlikte, bu kazancı insanların faydalanabileceği işlerde harcama.
• Dinen meşru görülen örf ve adetleri öğrenmenin yanı sıra, bunları yaşayıp yaşatma noktasında çabalama.
• Allah’a dua etme.

Sonuç itibariyle, insanların birbirlerine karşı saygılı hitabı ve nezaketli davranışları, kibir ve gösterişten uzak tevazuu öncelemeleri, ulu orta yeme-içmeden imtina etmeleri gibi günlük hayatta en çok karşılaşılan tutum ve davranışlar, mürüvvetle ilişkilidir. Bu itibarla mürüvveti muhafaza etmek için kişinin uyanık kalması gerekmektedir. Daha net ifadeyle, mürüvvet; tıpkı kontrolsüz kavşaklar, yaya geçitlerinin ve araç trafiğinin yoğun bulunduğu meskûn mahalde vasıta kullanan şoförün, kaza yapmaması için pür dikkat ve yüksek motivasyonla araç kullanması gibi, kişinin; haramlara ve kötülüklere karşı, her an ve her daim teyakkuzda bulunarak kendi iç dünyasında İslâm ahlâkını yaşaması yönünde diri tutmasıdır.