Sabiha Tansuğ! (Etnolog-Koleksiyoner-Türk Kültürü Araştırmacısı)

Etnolog, koleksiyoner ve Türk kültürü araştırmacısı Sabiha Tansuğ 1933 yılında Yunanistan’ın Gümülcine kentinde doğdu. Ailesi, Türkiye ile Yunanistan arasında yapılan nüfus mübadelesi sonrasında Batı Trakya’da kalmasına izin verilen Türk gruplarından biriydi.

Çocukluğunu burada geçiren Sabiha Tansuğ, İkinci Dünya Savaşı sırasında Yunanistan’ın Almanya tarafından işgal edilmesi sonucunda ailesiyle birlikte Türkiye'ye göç etti. Yunanistan'dayken öğretmenlik yapan babası, Türkiye'de mesleğini icra edememesi üzerine tütün tarlalarında işçi olarak çalışmaya başladı. Ailesiyle birlikte Tire, Akhisar ve Bergama gibi ilçelere sezonluk çalışmaya gidip onlara destek olan Sabiha'nın ilk gençliği ise böylece çeşitli Ege ilçelerinde şekillendi. Geleneksel kıyafetlere olan ilgisi ilk defa 1943 yılında, o dönem devam ettiği okulunda düzenlenen 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı etkinlikleri kapsamında taktığı ve eğribaş adı verilen yöresel bir başlıkla ortaya çıktı.

1946 yılında İzmir Göztepe Kız Sanat Okulu'na yazıldı. Buradan mezun olduktan sonra 1953 yılında İstanbul'a taşınma kararı alan Sabiha Tansuğ, Beyoğlu'nda bir terzinin yanında çalışmaya başladı. Aynı dönemde ressam Nuri İyem'den dersler alarak çeşitli karma sergilere katıldı. 1963 yılında Paris ve Viyana'ya yaptığı gezilere esnasında bu şehirlerdeki kahve kültürünü gözlemleyip kıyafet müzelerini gezme fırsatı buldu. 1964 yılında Pierre Loti Tepesi'ndeki bir dükkanı geleneksel Türk kahvehanesi tarzında restore ettirerek işletmeye başladı. Ayrıca bir gazetede turizm yazıları yazmak için Ege bölgesinde araştırma gezilerine çıktı. 1965 yılında gazeteci Haluk Tansuğ ile evlenen Sabiha Hanım, bu tarihten itibaren Anadolu'nun farklı noktalarına seyahatler yaparak 2000 yılına kadar devam edecek olan etnografya araştırmalarına başladı. İlk sergisini 1967 yılında, Avusturya'nın başkenti Viyana'da açtı. Günden güne genişleyen koleksiyonunu çeşitli dergilerde yazdığı yazılarla tanıtmaya devam etti. 1968 yılında, dönemin darphane müdürünün isteği üzerine Ankara gelin başı ile bir fotoğraf çektirdi. Bu fotoğraftaki başlık madeni para üzerinde kullanıldı. Madeni 50 kuruş üzerindeki resim hayali olarak yaratılmış ortalama bir Türk kadın resmidir. Binche'de açılan Maskeler Müzesi'nde Anadolu Maskeleri köşesini kurdu. 1975’te Rotterdamda, 1976'da Strassburg'da, 1980'de Roma La Sapienza Üniversitesi’nde ve 1985’te Köln’de sergiler açtı. 1988'de Düsseldorf'ta, Dresdner Bank'ta da koleksiyonun bazı parçalarını sergiledi.

1965-2000 yılları arasında, Anadolu'daki çeşitli köyleri ziyaret ederek geleneksel Türkmen giyimi üzerine araştırmalar yürütmüş olan Tansuğ; yaklaşık 2.700 parçadan oluşan bir kıyafet koleksiyonunun sahibidir. Ege, Marmara, İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde bulunan Türkmen ağırlıklı yerleşim yerlerinin gezilmesi sonucunda derlenmiş olan bu koleksiyon; kıyafetlerin isimlerine, kullanılış biçimlerine, sembolik anlamlarına, ne zaman ve kimler tarafından giyildiklerine göre kategorize edilip arşivlenmiştir. Hayatı boyunca ulusal ve uluslararası çapta onlarca sergi açan araştırmacı, Türkmen Giyimi ve Türklerde Çiçek Sevgisi ve Sümbülname olmak üzere konuyla alakalı iki kitap da yazmıştır.

Sergileri:

· 1967 - Anadolu Kadın Başlıkları (Viyana, Avusturya).

· 1967 - Kadın Başlıkları (İstanbul, Türkiye).

· 1968 - Anadolu Kadın Başlıkları (İstanbul, Türkiye).

· 1970 - Anadolu Kadın Başlıkları ve Gelinlikleri (Tokyo, Japonya).

· 1971 - Türkmen Giyimi ve Kadın Başlıkları (Paris, Fransa).

· 1973 - Türkmen Giyimi ve Kadın Başlıkları (Strazburg, Roma, Londra, Amsterdam ve Köln).

Kitapları:

· 1985 - Türkmen Giyimi.

· 1988 - Türklerde Çiçek Sevgisi ve Sümbülname.

Müze kurma girişimi: 1974’ten itibaren koleksiyonu için bir müze oluşturulması talebiyle Kültür Bakanlığı'na başvurdu, daha sonra başka yetkililerle de görüştü, ancak müze kuruluşu gerçekleşmedi. Sabiha Tansuğ'un bir gün müzede sergilemek amacıyla geliştirmeyi sürdürdüğü koleksiyonundan 430 parça 2007 yılında çalındı. Koleksiyonundan geriye kalan parçaları 2010 yılından sonra arkadaşlarının desteğiyle Mecidiyeköy'de açtığı "Sabiha Tansuğ Sanat ve Kültür Evi" adlı müzede sergilemeye başladı.

Mart 2021'de basına yansıyan haberlerde, İzmir’in Urla ilçesinde Bademler Kültür ve Sanat Vakfı tarafından kurulacak müzede Tansuğ'un koleksiyonunun da sergileneceği belirtildi.

Ödülleri:

· 1991 Halkoyunları Araştırma Sergileme Anadolu Derneği (HASAD) Türk Halkbilimi Araştırma Ödülü.

· 2007 Truva Folklor Araştırmaları Derneği Pertev Naili Boratav Halk Bilimleri Ödülü.

Anadolu'daki giyim kültürüne dair geniş bir koleksiyonun sahibi olan Tansuğ'un koleksiyonundaki Anadolu başlıklarından olan Ankara başlığı, ilk defa 1971 yılında basılan ve 1989'a kadar tedavülde kalan 50 kuruşluk madeni paranın üzerinde yer almıştır.

Tedavi görmekte olduğu Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde 24 Ocak 2023 tarihinde 90 yaşında aramızdan ayrıldı.

Ailesinin ve sevenlerinin başı sağ olsun!