Nüfusunun ve yerleşim yerlerinin ezici bir çoğunluğu köklü Oğuz Türkmen boylarından oluşan Kırıkkale'de, Orta Asya'dan Anadolu'ya taşınan asırlık kültürel miraslar yaşatılmaya devam ediyor. Şehrimizin bu zengin kültürel bağını en saf haliyle gözler önüne seren özel bir video kaydı, unutulmaya yüz tutmuş geleneksel çocuk oyunlarımızın gücünü bir kez daha kanıtladı. Kırıkkaleli iki çınar teyzemiz, çocukluklarında yaylalarda ve köy meydanlarında oynadıkları "Beştaş" oyununu hem büyük bir el çabukluğuyla oynuyor hem de oyunun inceliklerini gelecek nesillere aktarıyor.
Teknolojinin hayatımızın merkezinde olmadığı, çocuk seslerinin köy meydanlarını ve yaylaları şenlendirdiği dönemlerin en büyük eğlencesi olan geleneksel oyunlar, Kırıkkale'de yeniden gündeme geliyor. Tamamen Türkmen kültür coğrafyasının izlerini taşıyan şehrimizde, yaşlı kuşakların hafızasındaki bu ritimler, dijital çağda kültürel mirası koruma adına altın değerinde birer belge niteliği taşıyor.
KIRIKKALE’NİN TÜRKMEN HAFIZASI KAMERALAR KARŞISINDA
Kırıkkale genelinde yerel halkın büyük oranda Türkmenlerden oluşması, Orta Asya geleneklerinin aile yaşantısından çocuk oyunlarına kadar sirayet etmesini sağlamış. Sosyal medyada ve yerel arşivlerde büyük ilgi gören video kaydında, Kırıkkaleli iki teyzenin yere oturup beş küçük taşı adeta zamana meydan okuyan bir el çabukluğu ve ritimle çevirmesi, izleyenleri duygusal bir yolculuğa çıkarıyor. İlerleyen yaşlarına rağmen havadaki taşı düşürmeden yerdekileri toplama becerisi gösteren teyzeler, oyunun sadece bir eğlence değil, aynı zamanda dikkat, strateji ve motor becerileri geliştiren kültürel bir öğreti olduğunu anlatıyor.
ANTİK ÇAĞLARDAN AŞIK KEMİKLERİNDEN BUGÜNE UZANAN SERÜVEN
Teyzelerin videoda heyecanla anlattığı Beştaş oyununun tarihsel serüveni ve kültürel derinliği aslında binlerce yıl öncesine dayanıyor:
Antik Kökenler ve Aşık Kemiği: Oyunun ilk örneklerinin günümüzdeki gibi düzgün taşlarla değil; koyun veya keçi gibi küçükbaş hayvanların aşık (diz) kemikleriyle oynandığı bilinmektedir. Eski çağlarda Orta Asya'da ve Anadolu'da Türk çocuklarının bu kemikleri havaya atıp tutarak el becerilerini geliştirdikleri arqueolojik kaynaklarda sıkça ifade edilir.
Dünyadaki Benzer İzler: Benzer kurallarla oynanan bu oyun dünyanın dört bir yanında mevcuttur. Örneğin İtalya'da, Amerika'da ve farklı ülkelerde "Knucklebones" (aşık kemikleri) veya beş taş ismiyle türevlerine rastlanır.
"BİRLER"DEN "DEDELER"E ADIM ADIM BEŞTAŞ RİTELİ
Oyunun temel oynanış mantığı; yere atılan beş taştan birinin havaya atılması, o taş yere düşmeden yerdeki diğer taşların belirli kurallarla avuçta toplanmasına dayanır. Yüzyıllardır Türk halk oyunları ve kültür coğrafyasında (Türkiye, Balkanlar ve Orta Asya) yaşatılan oyun; "Birler", "İkiler", "Üçler", "Dörtler" ve "Dedeler" gibi aşamalardan oluşur.
Geçmişte Kırıkkale'nin yaylalarından köy meydanlarına kadar her yerde heyecanla oynanan bu oyun, günümüzde unutulmaya yüz tutmuş kültürel mirasları koruma projeleri kapsamında okullarda ve şenliklerde çocuklara öğretilmeye devam etmektedir. Kırıkkale İl Gazetesi olarak, Türkmen kültürünü yaşatan teyzelerimize teşekkür ediyor, bu mirasa sahip çıkılması gerektiğini hatırlatıyoruz.