Kırıkkale'nin yanı başında tarih yatıyor

Türk milletinin bağımsızlık yolundaki en kritik dönüm noktası olan Sakarya Meydan Muharebesi'nin en çetin cephelerine ev sahipliği yapan Ankara'nın Haymana ilçesi ve çevresi, bugün adeta bir açık hava müzesi görevi görüyor. Savaşın izleri, Mangal Dağı’ndan Türbe Tepe’ye kadar uzanırken, yaşanan destansı mücadele anıtlar, şehitlikler ve müzeler aracılığıyla gelecek nesillere aktarılıyor.

Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün titiz çalışmalarıyla koruma altına alınan bu alanda, muharebenin şiddeti ve Türk askerinin fedakârlığı her köşede hissediliyor.

İLK GÜNLERİN ACISI VE SAHRA HASTANESİ ŞEHİTLİKLERİ

Muharebenin başladığı 23 Ağustos 1921 itibarıyla cephede yaralanan askerlerin ilk durakları, aynı zamanda ilk şehitliklerin de kurulduğu bölgeler oldu.

• Haymana Sahra Hastanesi ve Medrese Camii Haziresi: İlk sekiz günün ağır yaralıları burada tedavi edilirken, vefat eden yaklaşık 200 İstiklâl Savaşı şehidi, Medrese Camii yanındaki hazireye defnedildi. Şehitler arasındaki en yüksek rütbeli subay, 42’nci Alay Kumandanı Binbaşı Hüseyin Avni (Alparslan) Bey’di.

• Gedikli ve Evliyafakı Şehitlikleri: "Gedikli Muharebeleri" sırasında seyyar hastanede şehit olan yüzlerce asker Gedikli'ye defnedilirken, göğüs göğüse çarpışmaların yaşandığı Evliyafakı Mahallesi'ndeki şehitler için de ayrı bir şehitlik inşa edildi.

SAVUNMANIN KİLİT NOKTALARI: TARİHİ EMİRLERİN DOĞDUĞU TEPELER

Muharebenin kaderini belirleyen kritik tepeler, bugün görkemli anıt alanlarıyla ziyaretçilerini ağırlıyor.

• Mangal Dağı Şehitliği: Savaşın fiilen başladığı 23 Ağustos’ta binden fazla askerin şehit düştüğü bu noktada, siperler ve şehit yerleri tespit edilerek şehitlik inşa edildi. Her yıl 23 Ağustos’ta burada "Şehitlere Saygı-Meşaleli Yürüyüş" düzenleniyor.

• İkiztepeler Şehitliği: Cephe hattının güneyindeki bu hâkim savunma noktasında verilen yüzlerce şehit anısına "İkiztepeler Şehitliği" bulunuyor.

• Ulu Dağ (Son Kale): 3 bini aşkın şehitle 27 Ağustos-2 Eylül tarihleri arasında savunulan bu alan, "Son Kale" olarak anılıyor ve Milli Park içinde "Son Kale Anıtı" yapımı çalışmaları devam ediyor.

TÜRBE TEPE VE BAŞKOMUTANIN TARİHİ EMRİ

Bahçecik ve Alaçık arasındaki Türbe Tepe, muharebenin en kanlı süngü hücumlarına sahne oldu. 26 Ağustos 1921’de tepenin düşmesi üzerine Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, Türk askeri stratejisini değiştiren o meşhur emri verdi:

"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır."

Milli Park sınırlarında olmasına rağmen Türbe Tepe’de henüz bir anıt veya şehitlik inşa edilmemiş olması, bölge ziyaretçilerinin dikkatini çekiyor. Aynı şekilde, Yunan ilerleyişinin durdurulduğu kritik Çal Dağı'nda da henüz anıtlandırma çalışması bulunmuyor.

MİRASI KORUYAN MERKEZ: ÇALDAĞ MÜZESİ

Haymana ilçe merkezinde, daha önce sahra hastanesi olarak kullanılan ve ardından Çaldağ İlkokulu olan tarihi bina, 2022 yılından beri “Sakarya Meydan Muharebesi Tarihi Millî Parkı Haymana Ziyaretçi Tanıtım Merkezi” olarak hizmet veriyor. Halk arasında Çaldağ Müzesi olarak bilinen bu merkezde; muharebeyi anlatan gösterimler, 3 boyutlu modellemeler ve savaştan kalan orijinal silah ve mühimmatlar sergileniyor.

BAŞKOMUTANIN GÖZLEM NOKTASI

Muharebe sırasında Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın Ulu Dağ’daki Yunan ordusunu gözlemlediği ve bir süre dinlendiği yer olan Çalışlı Hacı Mevlüt Ağa’nın Odası, 2006 yılında müzeye dönüştürüldü. Odada, savaştan kalan kurşunlar, şarapnel parçaları ve döneme ait eşyalar sergilenerek tarihi bir anı yaşatılıyor.