Konuk Evinin tam karşısındaki Telkari mağazasındayız.

    Gümüş İşçiliği-Telkari: Eski Midyat, gümüş işçiliği yani telkâri ile ünlenmiştir. Telkari, ince gümüş tellerin birleştirilmesiyle yapılır. Çok eskiye dayanır. Ortadoğu’da çıkmıştır. Gümüş veya altın, aynı kalınlıktaki iki ya da daha fazla telin örülmesiyle elde edilir. Tamamen elde yapılan bir işlemdir. Teller, kendilerinin çevresinde oval, yuvarlak veya benzeri şekiller oluşturularak sarılır. Belli parlatma aşamalarından sonra ürünler satışa sunulur. Arkadaşlardan, hediye takı alanlar oldu! Çoğu beğenilen takılardan birkaç tanenin olmadığını görüyoruz. İstek üzerine yapılarak gönderilebileceğini belirttiler…

      Şehir merkezine doğru geri ilerliyoruz… Süryani şarabı satan, takı ve hediyelik dükkanlara uğraya uğraya, rehberimizin tasviye öğle yemeği lokantasından birisine girdik. Çok kalabalıktı. Rahat rahat yeme olanağı yoktu. Cevat Paşa Camiinin önünden, Atatürk Anıtı…

    Cevat Paşa Cami: Midyat’ın Ulu Camii olarak da bilinen Cevat Paşa Camii, 1925’te Cevat Paşa tarafından yaptırılmıştır. Konum olarak çarşının merkezinde yer alan, mimari yapısı bakımından ilgi çeken ve Midyat’ın ilk Camii olma unvanına sahip bir eserdir. Anlatıldığına göre Cevat Paşa (Org. Cevat Çobanlı), askeri vazife gereği Midyat’a geldiğinde, Midyat’ta Hristiyanlar ve iki Müslüman sülale meskûn bulunmaktaydı. O yıllarda başka bir Müslüman ülkeden Midyat’a göç etmiş yaşlı bir adam, çobanlık yaparak geçimini sağlamaya çalışmaktaydı. Yaşlı adam, halk arasında “Kalo” (dede) olarak tanınırdı. Yaşlı adam vefat ettiğinde, Müslüman aileler onu kendi aile mezarlığına kabul etmeyince Cevat Paşa, Cami’nin batısında bulunan bir araziyi satın alır ve mezarlık olarak vakfeder. Sıra yaşlı adamın cenaze Namazını kılmaya geldiğinde Midyat’ta bir Cami’nin olmaması Cevat Paşayı hiddetlendirmiş ve zaten her gittiği yere Cami, Okul vb. inşa ettiği gibi burada da bir Cami inşa etme kararı almıştır. Ardından yaşlı adam, Cevat Paşa’nın vakfettiği mezarlığa defnedilir. Bu mezarlık, halen Midyat’ta “Kalo Mezarlığı” olarak bilinmektedir. Cevat Paşa, Cami inşası için çalışmalara başlamış ve o yıllarda askerliği geldiği halde askere gitmemiş olan herkesin, Cami inşaatında çalıştığı taktirde askerliğini yapmış olarak kabul edileceğini tüm civar köylere duyurmuştur. Bu sayede askerliği gelmiş herkes, çalıştığı her bir gün için askerliğinden bir gün düşürülmüş olurdu. Hatta askerliği gelmiş biriyle beraber kardeşleri onunla çalışmışsa, kardeşlerinin çalıştığı her bir gün de asker olan kardeşlerinin askerliğinden düşürülürdü. Ayrıca at veya eşek gibi kendi hayvanını getirerek çalışanlardan, getirdiği hayvanı için de onun askerliğinden bir gün düşürülürdü. Midyat’ta doğallığı ve sağlamlığı sayesinde çokça tercih edilen taş duvar işçiliğini en iyi bilenler genelde bazı Hristiyan ustalar olduğu için Cami’nin inşaatında Hristiyan ustalar da çalışmıştır. Cami’yi inşa ederken de her bir köyden belli miktarda ağaç gövdesi istenmiş ve Camiin kavisli bölümleri bu ağaç gövdeleri ile desteklenerek inşa edilmiştir. Cami’nin minaresi ise daha sonraki yıllarda inşa edilmiştir. Cami’nin inşaatına hangi tarihte başlanıldığı ve ne kadar sürede yapımının tamamlandığı tam olarak bilinmemektedir. Ancak m. 1925’te faaliyete girdiği kapısında yazılan tarihten de kesin olarak anlaşılmaktadır. Midyat halkından bazı vatandaşlar, bu Camiden önce harabe halinde bulunan bir Cami’nin varlığından da bahsetmektedirler. Cami’nin kapısında faaliyete girdiği tarih olan 1925 rakamının hemen solunda daha küçük bir yazıyla “İLK İNŞA TARİHİ 1240 H.” yazması da bu ihtimali güçlendirmektedir. Bu yazıdaki hicri tarih, 1825 yılına tekabül etmektedir. Dolayısıyla her iki tarih arasında 1 asırlık bir zaman dilimi söz konusudur. Resmi kaynaklarda da Müslümanların Midyat merkezine yerleşmelerinin 16. yy. dan itibaren başladığı yer almaktadır. Bazı kaynaklarda da “1900 senesinde Midyat’ta 1 hükümet konağı, 1 Cami, 2 Hristiyan ibadetgahı…” 1 şeklinde resmi unsurlardan bahsetmesi de Cevat Paşa Camii’nden önce bir Caminin varlığı düşüncesini desteklemektedir. Fakat halkın çoğunluğu, Midyat’ta Cevat Paşa Camii’nden önce başka bir Caminin varlığını bilmediklerini ve bu Cami’nin Midyat’ın ilk Camii olduğu söylenmektedir.

     Cami, kalın duvarlı olup, kare planda Midyat taşından imal edilmiştir. Avlulu cami tipindedir. Caminin giriş kapısından sonra, 3 metre genişliğinde, dikdörtgen planlı bir mekan bulunur. Bu mekan son cemaat yeridir. Kapı: kavislidir. Çevresi palmet motifleri, üzeri yuvarlak dairesel şekilli motiflerle bezenmiştir. İbadet mekanı üstünde yuvarlak kemerlerle birbirine bağlanmış 12 sütun tarafından taşınan, düz bir örtü ve küçük bir kubbe bulunur. Küçük kubbe kasnağının çevresine pencereler yerleştirilmiştir. Ayrıca ibadet mekanı, iki katlı sıra halindeki yuvarlak kemerli pencerelerle aydınlatılır. Mihrap 4 bölümlüdür. Birinci ve ikinci bölümleri, bitkisel bezemelerle, üçüncü bölüm kare prizmalı şekillerle süslenmiştir. Dördüncü bölüm ise, yarım küre şeklindeki taştan yapılmıştır. Caminin minaresi, Midyat taşındandır, yuvarlak gövdeli ve iki şerefelidir.

      Çarşı arasındaki fırınlarda görmüştüm, Süryani çöreği diye… Ondan aldım, dört kişi kalmıştık zaten. Konuk Evine giderken çarşı arasında gördüğümüm, kaldırımda taburelerin olduğu çay ocağına gitme fikri olumlu karşılandı! Yeniden geldiğimiz yöne doğru ilerledik. Süryani çöreği ile karnımızı doyurmuş olduk… Buluşma saatimizde yaklaşmıştı zaten.

devam edecek…