Evet!

     Midyat sokaklarını keşfetmek üzere dağılmıştık…

     Şehrin bulunduğu ve genelde yerli ve yabancı turistlerin, ilk gideceği yerlerin başında, Midyat Belediyesi Konuk Evinin bulunduğu yer geliyor sanırım.  Konuk Evinin bulunduğu yere giderken, Midyat hakkında kısaca bilgi edinelim:

MİDYAT:
     Mardin’in Midyat ilçesinin doğusunda Dargeçit ilçesi, batısında Ömerli ilçesi, kuzeybatısında Savur ilçesi, kuzeyinde Batman iline bağlı Gercüş ilçesi, güneyinde Nusaybin ilçesi, güneydoğusunda ise Şırnak iline bağlı İdil ilçesi yer almaktadır.

Midyat’ın ismi ve ilk kuruluşu konusunda değişik görüşler bulunmaktadır. Bazı kaynaklara göre, ilçenin adı birçok değişimlerden sonra Farsça, Arapça ve Süryanice karışımından meydana gelmiş ‘ayna’ anlamına gelmektedir.

Başka bir rivayete göre de Midyat, Mağaralar Kenti anlamına gelen “Matiate“ kelimesinden ismini almıştır. Bu görüşü ileri sürenler, “Matiate” isminin Asur yazıtlarında M.Ö. 9. yüzyılda geçtiğini ve Asur İmparatoru II. Asurbanipal M.Ö. 879 yılında: “Matiate’yi (Midyat) ve köylerini buyruğum altına aldım. Bol ganimet edinip, onları yüklü haraca ve vergiye bağladım” der.

     Midyat’ta ilk yerleşim yerinin mağaralar olduğunu gösteren Elath (Şeyh Eles) mevkiinin (Midyat’a 3 km uzaklıkta ve Acırlı/Derizbine Mahallesi yakınında bulunan mesire yeri- Ziyaret/Şehitler Tepesi) Romalılar döneminden günümüze kadar geldiği söylenmektedir.

     Orta Asya’dan göçüp Anadolu’ya gelen Eti Türkleri, Mezopotamya dediğimiz Dicle ve Fırat nehirleri arasında yer alan ve verimli topraklara sahip olan bölgeye yerleşmişlerdir. M.Ö. 2000 yıllarında bölgeden geçişleri sırasında Midyat’ı büyük bir mağara şehri halinde kurup hayvanlarını da burada barındırmışlardır. Midyat’ın altında, birbirlerine tünellerle bağlantılı mağaralar o devirlerde barınak olarak kullanılmışlardır.

   M.Ö. 500-100 yılları arasında bölge, değişik kavimlerin istilasına uğramıştır. Makedonyalılar, Persler, Romalılar bu bölgede hüküm sürmüşlerdir. Midyat’ın asıl meskun hale gelişi veya bölge olarak kuruluşu Selefkuslar devrine rastlamaktadır (M.Ö. 180 yılları).

     M.S. 5. yüzyıla kadar Hıristiyanlık bölgeye hakim olmuştur. 6. yüzyıldan sonra, İslamiyet’in yayılışı ile birlikte Arap akınları başlamış ve 7. yüzyılda Halit bin Velid orduları bölgeyi fethetmişlerdir. Abbasiler döneminde bölgede imar ve kalkınma hareketleri görülmüştür. Midyat köylerinin ekserisi Harun El Reşit döneminde kurulmuştur. Harun El Reşit’in oğlu Memun’un Türk-Arap karışımı olarak kurduğu büyük bir ordu Cizre-Mardin eski patika yolu boyunca yüz karakola yerleştirilmiştir. Mahalmiler olarak adlandırılan topluluk böyle doğmuştur. Midyat ve çevresindeki köylere verilen Mahalmiler adı buradan gelmektedir. Mahalmi; yüz mahalle, yüz yer, yüz ordugah anlamına gelir ve bugün de Cizred’den Landin’e kadar eski patika yolu, özellikle eski Bağdat yolu üzerindeki (kervan yolu) bu köyler Türkçe, Süryanice ve ağırlıklı olarak Arapça karışımı Mahalmice diye tabir edilen bir dili konuşur.

 11. yüzyılda Artuklular genişleyerek, batıda Halep, doğuda Musul ve Bitlis, kuzeyde Harput, güneyde Deyrzor’u egemenliğine almıştır. Midyat, bu dönemde Mardin, Hasankeyf ve Musul eyletleri arasında irtibat vazifesi gören bir bölge olarak en parlak devirlerinden birin yaşamıştır. Bu tarihte bölgenin merkezi Acırlı Mahallesi (Derizbin)’dir. Derizbin beyleri Artukoğullarına bağlı yarı müstakil bir beylik olarak hüküm sürüyorlardı.

     Mervaniler, Artuklular, Eyyübiler’den sonra Midyat 1535 yılında Bıyıklı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından ele geçirilmiştir. 1838 yılında Diyarbakır Valisi Ali Paşa tarafından ziyaret edilen Midyat’ta, bir redif taburu teşkil edilir. 1810 yılında ilçe olan Midyat, 1915’te Cevat Paşa tarafından imar görmüştür. Askeri kışla, Cevat Paşa Cami ve Ulu Cami bu dönemde inşa edilmiştir.

     Biz birkaç arkadaşla birlikte, Konuk Evinin bulunduğu sokaktayız. Çeşitli hediyelik satış yapan mekanlar…  

     Konuk Evin Midyat manzaralı bir alanda sahip tarihi bir yapı özelliğinde ve girişin duvarındaki tanıtım yazısı aynen şu şeklide;

“Midyat taş mimarisinin en önemli örneklerinden biri olan Midyat Belediyesi Konuk Evinin, ilk katı ve mağara bölümleri 1850 yılına tarihlendirilmektedir. Yapımında, İlyas Maksi Elyas ve Gelo Zero gibi dönemin önemli taş ustaları çalışmıştır. Midyat’ın en yüksek noktasına inşa edilmiş ve günümüzde Midyat’ın sembolü haline gelmiş yapıya 1930, 1948 ve 1950 yıllarında Sabo oğlu İshak Şabo tarafından eklemeler yapılmıştır. Dört katlı olan yapının Mimarlığını Süleymen Garibo üstlenmiştir. Yapı avlulu, teraslı plan tipine sahip, kesme ve düzgün kesme taştan yığma tekniğiyle inşa edilmiştir. Birinci ve üçüncü katlarda binanın kitabeleri bulunmaktadır. Dönemin Başbakanı Merhum Adnan Menderes, Midyat’ın il olması ile ilgili Midyat’ta konuşma yapmak istemiş ve kendisi için yüksek bir yerde bir balkon yapılmasını istemiştir, bunun üzerine üçüncü katta ince nakışlarla süslenen balkon inşa edilmiştir. Sayın Adnan Menderesin vefat etmesinden dolayı konuşma gerçekleştirilmemiştir, ancak balkon onun hatırası olarak hatırlanmaktadır. Midyat’ın simgesi haline gelmiş Konuk Evi; Berivan, Sıla, Aşka Sürgün, Bir Bulut Olsam, Aşk Bir Hayal, Adını Kalbime Yazdım, Kara Duvak, Hercai ve Hükümet Kadın gibi onlarca yerli ve yabancı dizi, film ve televizyon programına ev sahipliği yapmıştır. Yapı son olarak aslına uygun bir şeklide Midyat Belediyesi tarafından restore edilmiştir.”

devam edecek…