Çölyak hastalığı nedir? Çölyak hastalığı olanlar bu habere dikkat!

Tahıllardaki gluten adı verilen proteinlere karşı vücudun verdiği alerjik tepki sonucu ince bağırsağın anatomik yapısında değişikliklere yol açan bir emilim bozukluğu olan çölyak hastalığı, aynı zamanda ince bağırsağın sağlığını tehdit eden bir durum olarak hastaları rahatsız ediyor.

PEKİ ÇÖLYAK HASTALIĞI BELİRTİLERİ NELERDİR?

Gluten intoleransı, sağlık konusunda ciddi sorunlara neden olabilir ve çölyak hastaları için hayat kalitesini olumsuz etkileyebilir. Bu rahatsızlığın belirtileri arasında kilo kaybı, karında şişkinlik, kronik ishal, bulantı, kusma, yorgunluk ve halsizlik gibi bir dizi şikayet bulunuyor. Hastalığın etkileri, sadece sindirim sistemiyle sınırlı kalmayıp, kemik sağlığını etkileyen osteoporoz gibi ciddi komplikasyonlara da yol açabilir. Ayrıca, depresyon, anksiyete ve periferik nöropati gibi psikolojik ve sinirsel rahatsızlıklar da gluten intoleransının belirtileri arasında yer alabilir. Kadınlarda adet düzensizliği ve ciltte kaşıntılı deri döküntüsü gibi ek belirtiler de hastalığın çeşitli yönlerini vurguluyor.

ÇÖLYAK HASTALIĞI NEDEN OLUR?

Çölyak hastalığı, genetik bir rahatsızlık olarak öne çıkıyor. Bu hastalığa sahip bireylerin birinci dereceden akrabalarında da benzer bir risk bulunuyor, bu risk yaklaşık olarak %10 civarında seyrediyor. Ne yazık ki, tanı ve tedavi sürecinde yaşanan gecikmeler, yetersiz beslenme ve diğer olası komplikasyonların ortaya çıkma riskini artırabiliyor. Ancak bununla da sınırlı değil; bazen cerrahi müdahaleler, hamilelik, doğum, viral enfeksiyonlar veya yoğun duygusal stres gibi faktörler de çölyak hastalığını tetikleyebilir veya ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Dolayısıyla, bu hastalıkla ilgili farkındalığın artırılması ve erken tanının önemi oldukça büyük.

ÇÖLYAK HASTALIĞININ TÜRLERİ NELERDİR?

Çölyak hastalığı, farklı belirtilerle ve çeşitleriyle ortaya çıkabiliyor. Bazı kişilerde belirtiler daha net olurken bazılarında ise hafif bir şekilde seyrediyor. Bu sebeple çölyak hastalığı, tipik (klasik), potansiyel ve sessiz olarak çeşitleniyor.

Tipik (klasik) çölyak

Klasik olarak da adlandırılan tipik çölyak hastalığı, gluten tüketimi sonrasında ortaya çıkan ve en sık görülen çeşidi olarak bilinir. Kusma, ishal, iştahsızlık, halsizlik, eklem ağrıları ve kaşıntı gibi belirtileri bulunan klasik çölyak hastalığı, 6-24 aylık bebeklerde görülüyor.

Potansiyel çölyak hastalığı

Belirtilerini taşımasa bile testler sonucunda çölyak hastası çıkan ve ailesinde çölyak hastası bulunan kişiler, potansiyel çölyak hastası. Bu çölyak çeşidine sahip kişilerin belli aralıklarla uzman doktora görünerek takibini yapması gerekir.

Non-çölyak gluten hassasiyeti

Çölyak hastalığına benzer belirtiler gösterse bile kanında çölyak hastalığına ilişkin antikor bulunmayan kişilerde non-çölyak gluten hassasiyeti görüşebilir. Bu kişilerin çölyak hastalığında olduğu gibi glutensiz beslenmesi gerekiyor.

ÇÖLYAK HASTALIĞI TANISI NASIL KONULUR?

Çölyak hastalığı teşhisi için hasta önce gastroenteroloji veya endokrinoloji uzmanına başvurmalı. Doktor, kandaki gluten antikor seviyelerini ölçen testler (antigliadin antikorları, endomisyum antikorları, transglutaminaz antikorları) isteyebilir. Eğer bu antikorlardan en az biri pozitif çıkarsa, ince bağırsaktan biyopsi yapılması gerekebilir. Bu süreç, hastanın sağlığına yönelik önemli bir tanı adımıdır ve uygun tedaviye erken başlamak için önemli.

ÇÖLYAK HASTALIĞI NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Çölyak hastalığının tedavisi, kişinin hayatı boyunca buğday, arpa, çavdar yulaf gibi gluten içeren gıdalardan uzak bir beslenme alışkanlığı elde etmesidir. Az miktarda glutenin bile zarar verebileceğini göz önünde bulundurmak çok önemlidir. Çeşitli ürünler içerisinde glutene rastlamak mümkün olduğu için marketteki gıdaların içeriklerine dikkatlice bakılmalıdır. Tek etkin tedavi yöntemi olduğundan glutensiz diyet yaşam boyu sürdürülmelidir. Diyete başlanılmasıyla birlikte 24 saat içerisinde klinik bulgular düzelir, iştah açılır, birkaç ayda kilo alımı sağlanır, 3-14 gün içinde bağırsak mukozasındaki hasarın ilerlemesi önlenir ve çocuklarda 3-6 ay, yetişkinlerde 1-2 yıl sürede tamamen iyileşmesi ve besinlerin emiliminin başlaması gerçekleşir. Ayrıca enerjiyi artırmak için bebeklerde mamalara, çocuk ve yetişkinlerde yemeklere orta zincirli yağ asitleri eklenebilir.

HANGİ BESİNLER GLUTEN İÇERİR?

Hamur ürünlerinde; ekmek, simit, lavaş ve pide gibi,
Kek ve pasta ürünlerinde,
Malt içeren yiyecek ve içeceklerde,
İşlenmiş et, cips ve patates kızartmasında,
Kuruyemişlerde,
Bulgur, kuskus ve makarnalarda,
Salata soslarında gluten bulunur.
Gluten içermeyen besinler nelerdir?
Tüm sebzeler,
Tüm meyveler,
Tüm bakliyatlar,
Tüm katkısız katı ve sıvı yağlar,
Yumurta,
Bal, reçel,
Zeytin, et, balık, tavuk, (bu ürünler katkılı olmadıkları gibi daha önce unla kızartılmış bir yağda kızartılıp işleme tabi tutulmamalıdır)
Una batırılmamış konserve çeşitleri,
Mısır, pirinç, patates gibi besinler ile birlikte unları,
Kestane unu, nohut unu, soya unu, üzüm çekirdeği unu,
Evde çekilmiş güvenli baharatlar.
Çölyak hastalarının tüketmemesi gereken besinler nelerdir?
Buğday, arpa, çavdar ve yulaf gibi hububat ve işlenmiş bazı ürünler,
Galeta unu ile kızartılmış tavuk, balık gibi et ürünleri,
Malt kullanılan içecekler,
Gluten içeren hazır çorbalar, köfte, pane harçları gibi hazır çeşniler
Sirke, çikolata, puding, sakız, ketçap, mayonez, dondurma gibi gıdaların gluten içerenleri,
Tuzlu, soslu kuruyemişler, glutenle yapıştırıldığı için yasaktır.

Ancak bunların glutenle işlem görmemiş hali, gluten içermeyen kuruyemişler serbest.

GLUTEN DİYETLERİNDE NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

Doğal gıdalara önem verilmeli. (süt-et-balık-yumurta-sebze-kuru baklagil-pirinç-mısır-patates)
Dışarıda yemek yerken dikkatli seçimler yapılmalı.
Buğday unu karışık mısır unu, pirinç ununa dikkat edilmeli.
Etiketsiz gıda tüketiminde çok dikkatli olunmalı.
İlaçlar, kozmetik ürünleri, şampuan, kremler vb. gluten içerikleri yönünden dikkatli kullanılmalı.
Pişirme ve hazırlık aşamasında güvenli gıdaların glutenli gıdalarla bulaş olmamasına dikkat edilmeli.

ÇÖLYAK HASTALIĞI HANGİ SAĞLIK SORUNLARINA NEDEN OLUR?

Çölyak hastalığı, vücudun gluten adı verilen bir proteine karşı aşırı duyarlılığı ile karakterize edilen bir sağlık sorunu. Bu hastaların yaşamları boyunca gluten içeren gıdaları tüketmeleri yasak. Gluten, bu kişilerin bağırsak mukozasında ciddi tahribatlara yol açabilir. Uzun vadede, bu tahribatlar bağırsakların geri dönüşsüz bir şekilde zarar görmesine neden olabilir. Bu nedenle, çölyak hastaları, sağlıklarını korumak ve bağırsaklarını korumak için gluten içermeyen bir beslenme programına katı bir şekilde uymak zorundadırlar. Bu beslenme rejimi, gluten içermeyen gıdaları tercih etmeyi ve gluten içeren gıdalardan kaçınmayı içerir. Bu tedbirler, çölyak hastalarının sağlıklı bir yaşam sürmelerine yardımcı olurken, bağırsaklarının uzun vadeli sağlığını da korumaya yardımcı olur.

ÇÖLYAK HASTALARI İÇİN EKMEK TARİFİ

Çölyak hastalarının rahatlıkla tüketebileceği ekmek tarifi vardır. Ekmek yapmak için mısır unu, pirinç unu ve nohut ununu karıştırabilirsiniz veya sadece mısır unu ile de yapabilirsiniz.

Malzemeler: (2 somun ekmek için)

500 gr glutensiz un (1 paket) veya mısır unu veya un karışımı (pirinç, mısır, nohut)
1 paket yaş maya
2 su bardağı ılık su (400 ml)
1 çay bardağı yoğurt
2 yemek kaşığı sıvı yağ veya tereyağı
1 çay kaşığı tuz

Yapılışı:

Karıştırma kabının içine un, maya, yoğurt ve tuzu koyunuz ve karıştırınız.
Karışıma su ve yağ ilave ediniz.
Mikser kullanarak önce yavaş hızda 2 dakika sonra orta hızda 2 dakika çırpınız.
Sulu hamuru 2 eşit parçaya bölerek yağlı kalıba yayınız.
Temiz bir bezle üzerini kapatıp, sıcak bir yerde kabarması için 30-60 dakika dinlendiriniz.
Önceden 220 C ısıtılmış fırında 25 dakika pişiriniz.
Kalıptan çıkartıp soğutunuz.
Saklanması: Somunları, soğuduğunda 1 naylon torbaya koyarak paketleyiniz.

Dondurulması: Ekmek, 1 seferde yenilecek miktarlarda bölünerek buzdolabı poşetlerine konur ve derin dondurucuda muhafaza edilir.