Küratör: Esin ATIL!

 “Küratör” kelimesini de, ne olduğunu da ilk defa Esin Atıl’ın ölümüyle öğrendim.

     Küratör; Bir müze, galeri, arşiv veya kütüphane yöneticisidir. Çağdaş sanat bağlamında küratör, sergi düzenleyicisi anlamında kullanılır. Bu anlamda küratörler, bir koleksiyonu arzuladıkları bir etkiyi yaratmak amacıyla düzenlerler. Serbest küratörler ise herhangi bir galeri veya müze adına çalışmayan, çağdaş sanatta nispeten yeni ortaya çıkmış kişilerdir. İsviçreli Harald Szeemann bu tür küratörlere verilebilecek örneklerdendir.

     Günümüzde, sanat kurumları, karşılarına çıkan finansal konulardan teknolojiyle ilgili uygulamalara kadar birçok sorun karşısında küratörlerin rolünü tekrar gözden geçirmek durumunda kalmışlardır. Bunun sonuçlarından birisi ABD ve İngiltere gibi ülkelerdeki üniversitelerde verilen küratörlük uygulamaları dersleridir. Bağımsız küratörler kendi özel yöntemleriyle sergiler oluşturmaları için veya ortak çalışma amacıyla galeri ve müzelerce davet edilebilmektedirler.

      Ülkemizde de Esin Atıl, Türk- Amerikan İslam sanatı tarihçisi ve İslam sanatı küratörü olduğunun öğreniyorum.

     1937 yılında İstanbul’da doğdu. , 1956 İstanbul Robert Lisesi’nden derece ile mezun oldu. İlk lisansını edebiyat ve drama dalında, ikinci lisans derecesini uygulamalı sanatlar ve sanat tarihi alanında aldı. Michigan Üniversitesi'nde Avrupa sanatı alanında yüksek lisans ve doktora derecesini aldığı yüksek lisans programına katıldı. İslam sanatında. 1969 yılında Smithsonian Enstitüsü'ne, Freer Sanat Galerisi'nde on beş yıldır sürdürdüğü İslam Sanatı küratörü olarak katıldı. Daha sonra, Asya sanatına adanmış iki Smithsonian müzesi olan Freer ve Sackler Galerileri'nde İslam Sanatı tarihçisi olarak görev yaptı. 1993 yılında emekli olduktan sonra Araştırma Görevlisi olarak atandı.

     El yazmaları, seramik ve metal işçiliğinden Memlük ve Osmanlı sanatı araştırmalarına kadar İslam dünyasının sanat geleneklerini konu alan yirmiden fazla kitap yayınladı ve sayısız sergi düzenledi. Ayrıca anketlerde yüzlerce makale ve birkaç bölüm yazmıştır.

     Düzenlediği ve katalog yazdığı başlıca sergiler: "2500 Yıllık İran Sanatı", "Osmanlı Dönemi Türk Sanatı",  "İslam Dünyasından Seramikler"  ve "Sanat Sanatı" Arap Dünyası ".

     Sonraki önemli sergileri ve ilgili yayınları arasında "Brush of the Masters: İran ve Hindistan'dan Çizimler", "Renaissance of Islam: Art of the Memluks," "Kalila wa Dimna: Oriental Ceramics the World′s Greatest Collections: Freer Gallery of Art (1975, yeniden basıldı 1981) ' ın ortak yazarıdır.

     Türk Sanatının editörlüğünü yaptı, "Kitap Sanatı" başlıklı bölümü yazdı; İslam Dünyası Seramik Sanatı'nda "İslami Çömlekçilik" bölümünü yazdı.

     1985-1987 yılları arasında, Ulusal Sanat Galerisi'nde misafir küratör olarak görev yapan Dr. Atıl, Suleymanname: Kanuni Sultan Süleyman'ın Resimli Tarihi'ni, Kanuni Sultan Süleyman Çağı'nın yanı sıra aynı adlı gezici sergiye de eşlik etmiştir. 1987 yılında bu sergideki çalışmaları nedeniyle Türkiye Cumhurbaşkanı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü ve Türk Amerikan Dernekleri Meclisi Onur Madalyası aldı. Aynı yıl Türkiye'de Boğaziçi ve Karadeniz Üniversitelerinden fahri doktora unvanı aldı.

     1990-92 yıllarında Amerika'da sergilenen "İslam Sanatı ve Patronaj: Kuveyt'ten Hazineler" sergisinin konuk küratörlüğünü yapan Dr. Atıl, ardından Avrupa'yı gezdi; Fransızca, İtalyanca, Almanca, Portekizce ve Arapça'ya çevrilen aynı adlı cildin de editörlüğünü yaptı.

     Onun diğer yayınlar şunlardır Imperial İstanbul Görüntüleri, panoramik manzaraya sahip bir onaltıncı yüzyıl işin bir faks ve Bir on sekizinci yüzyıl Osmanlı Festivali Öyküsü: Levni ve Soyadı, başka bir faks İngilizce olarak yayınlanan ve tercüme Türkçeye. Aynı zamanda "Ondokuzuncu Yüzyılda Osmanlı Dünyası" , "İslam Sanatları" başlıklı bölümlerin de yazarıdır. Muslim Almanac, İslam'da Kültür ve Öğrenmede "İslami Metal İşleri" ve Mohamed Zakariya: İslam Hattatında "Bir Hattat ve Çalışması" .

     Dr. Atıl, düzenli olarak bilimsel dergilere katkıda bulunmakta, burs ve müze programlarının danışma kurullarında ve çeşitli süreli yayınların yayın kurullarında görev yapmaktadır. Ayrıca, İslam sanatının çeşitli yönleri üzerine, çoğu uluslararası dağıtılmış filmler üzerinde çalıştı. Emekliliğinden sonra, İslam ülkelerinde ve başka yerlerde müze yönetimi, eğitim müfredatı ve sergi planlaması konularında danışmanlık yaptı ve ders vermeye, makale ve kitap yazmaya devam ediyordu.

     Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa ve İslam dünyasında çok seyahat etti, araştırmalar yaptı, konferanslara katıldı ve konferanslar verdi. Kuzey ve Doğu Afrika (Fas, Tunus, Mısır, Kenya, Tanzanya), Batı ve Güneydoğu Asya'da (Suriye, Irak, İran, Ürdün, Lübnan, İsrail, Kuveyt, Suudi Arabistan, Bahreyn, Katar'ı ziyaret etmiş ve araştırmıştır. Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Yemen ve Malezya) ve Türkiye genelinde.

     İslam Sanatı alanında önde gelen uzmanlardan biri olan, Esin Atıl, 20 Şubat 2020 tarihinde aramızdan ayrılmıştı.

     Ailesinin ve sevenlerinin başı sağ olsun!