1. YAZARLAR

  2. ALAATTİN KARAER

  3. 2020 Yılında Kaybettiklerimiz (66)
ALAATTİN KARAER

ALAATTİN KARAER

SANAT KALEMİ
Yazarın Tüm Yazıları >

2020 Yılında Kaybettiklerimiz (66)

A+A-

kose-yazisi--alaattin-karaer-062.jpg

Adalet AĞAOĞLU!

(Yazar- Çevirmen)

 

     Roman, öykü, oyun, deneme, eleştiri yazarı, çevirmen  Adalet Ağaoğlu, 20. Yüzyıl Türk Edebiyatının en önemli romancılarından biri kabul edilir.

     1929 yılında Ankara-Nallıhan’da doğdu.  İlkokulu Nallıhan’da okudu.  Nallıhan’da ortaokul olmadığından, öğrenimini sürdürebilmesi için ailesi 1938’de Ankara’ya göç etti. Ankara Kız Lisesini, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdi.

     Edebiyata ilgisi lise yaşamında şiirlerle başladı, kısa bir süre sonra oyun yazarlığına yöneldi. İlk defa 1946'da Ulus gazetesinde tiyatro eleştirileri yayımlayarak yazarlığa başladı. 1948-50 arasında Kaynak Dergisi'nde şiirleri yayımlandı.

     1951 yılında Ankara Radyosu‘na girdi; bir süre dramaturg olarak çalıştı, daha sonra Radyo Tiyatrosu Müdürü oldu. TRT‘nin kurulmasından sonra bu kurumda program uzmanı olarak çalıştı ve bir süre daire başkanlığı yaptı, 1971’de TRT’den ayrıldı.

     Ankara Radyosu'nda göreve başladığı yıl ilk radyo oyunu olan "Aşk Şarkısı"nı yazdı. Radyo'da görev yaparken tiyatro oyuncusu ve yönetmen dört arkadaşı (Kartal Tibet, Üner İlsever, Çetin Köroğlu, Nur Sabuncu) ile birlikte Ankara'nın ilk özel tiyatrosu olan "Meydan Sahnesi"ni kurdu. Meydan Sahne Dergisi'ni çıkardı.

     1953 yılında tiyatro konusunda görgü ve bilgisini artırmak üzere Paris'e gitti. 1953'te Sevim Uzungören'le birlikte yazdığı "Bir Piyes Yazalım" tiyatro oyunu aynı yıl Ankara'da sahnelendi.  1954 yılında mühendis Halim Ağaoğlu ile evlenen sanatçı, ilk romanını yazana kadar oyun yazarlığını sürdürdü. Üst üste yazdığı oyunlarla altmışlı ve yetmişli yılların önde gelen oyun yazarlarından oldu. Çatıdaki Çatlak oyunu 1965 yılında Ankara Devlet Tiyatrosu'nda sahnelenirken yasaklandı; bu olay onu roman yazmaya yöneltti. TRT'nin özerkliğine el konulması gerekçesiyle TRT Radyo Dairesi Başkanlığı'ndan 1970 'te istifa eden sanatçı o tarihten sonra yazarlıktan başka bir işle uğraşmadı. Edebiyat yaşamının bazı dönemlerinde "Remüs Tealada" ve "Parker Quinck" gibi takma adlar kullanmıştır.

     İlk romanı Ölmeye Yatmak, 1973’te yayımlandı. Türkiye toplumunun yakın tarihindeki çalkantı ve değişikliklerini irdeleyen bu ilk romanından itibaren tüm eserleri yoğun tartışmalara konu oldu. Ölmeye Yatmak, daha sonra yazdığı Bir Düğün Gecesi  ve Hayır  adlı romanlarla bir üçleme oluşturdu ve birçok ödül kazandı (Bu üçleme, Yapı Kredi tarafından yapılan yeni basımlarda yazarın isteği doğrultusunda "Dar Zamanlar" üst başlığı ile sunulmuştur). Bir Düğün Gecesi ve Hayır romanları yayınlanır yayınlanmaz, ikinci romanı olan Fikrimin İnce Gülü, dördüncü basımında toplatıldı. Fikrimin İnce Gülü romanı hakkında, "Askeri kuvvetleri tahkir ve tezyif (küçük düşürmek)" suçlamasıyla hakkında 1981 yılında dava açılan Ağaoğlu, iki yıl süren davanın ardından aklandı. Düğün Gecesi ise soruşturma aşamasında kaldı. Dönemin üç önemli roman ödülüne layık görülmüş olan Bir Düğün Gecesi adlı roman için ayrıca Aldous Huxley'den aşırma olduğu suçlaması ortaya atıldı ve uzun tartışmalara sebep oldu.

     1983 yılından sonra İstanbul'da yaşamaya başladı.

     1996 yılında ciddi bir trafik kazası geçiren ve iki yıl hastanede yatan Adalet Ağaoğlu için Can Yücel'in söylediği "Sen Türkiye'nin en güzel kazasısın" sözü, Feridun Andaç'ın Adalet Ağaoğlu ile yaptığı nehir söyleşi tarzında bir kitabın adı oldu.

     1986 yılında kurulan İnsan Hakları Derneği'nin kurucuları arasında yer aldı ancak Temmuz 2005 yılında İHD’nin tek yanlı ırkçı-milliyetçi bir tutum takındığını belirterek ve "PKK yanlısı politika izliyorlar" diyerek istifa etti. 2008'de Özür Diliyorum kampanyasını desteklemiştir.

     2010 Anayasa Referandumu sırasında çeşitli katılımcılarla beraber düzenlenen bir panelde Öğrenci Kolektifleri adlı bir grubun yumurtalı saldırısına maruz kalmıştır.

     Eşi Halim Ağaoğlu'nun 2018 yılında ölümünün ardından yazmayı bıraktığını açıkladı. Türkçe roman alanındaki özgün ve öncü eserleri ile ülkemizin kültürel ve düşünsel dünyasına yaptığı katkılarından dolayı 2018'de Boğaziçi Üniversitesi tarafından kendisine fahri doktora unvanı verildi.

ESERLERİ:

    Tiyatro ve radyo oyunları: Bir Piyes Yazalım (S. Uzgören ile), Evcilik Oyunu, Sınırlarda, Tombala, Bir Kahramanın Ölümü, Çatıdaki Çatlak (Sınırlarda ile birlikte), Çıkış, Kozalar, Üç Oyun (Bir Kahramanın Ölümü, Çıkış, Kozalar), Kendini Yazan Şarkı (Evcilik Oyunu ile birlikte), Oyunlar (sekiz oyun), Çok Uzak Fazla Yakın, Duvar Öyküsü, Şiir ve Sinek, Oyunlar I-II , Toplu Oyunlar.

    Roman: Ölmeye Yatmak, Fikrimin İnce Gülü,  Bir Düğün Gecesi,  Yaz Sonu, Üç Beş Kişi,Göç Temizliği (anı-roman, Hayır… , Ruh Üşümesi, Romantik Bir Viyana Yazı, Dert Dinleme Uzmanı.

    Anı: Göç Temizliği, Gece Hayatım.

    Mektup: Mektuplaşmalar (Memet Baydur ile birlikte).

    Günce:Damla Damla Günler, Damla Damla Günler I-II-III.

    Seçkiler: Seçmeler (Kendi Seçtikleri).

    Hikâye: Yüksek Gerilim, Sessizliğin İlk Sesi, Hadi Gidelim, Hayatı Savunma Biçimleri, Toplu Öyküler I -II.

   Deneme-Eleştiri-Söyleşi:Geçerken, Gece Hayatım (anlatı), Karşılaşmalar, Başka Karşılaşmalar,

Öyle Kargaşada Böyle Karşılaşmalar, Yeni Karşılaşmalar.

      Derleme: Güner Sümer / Toplu Eserleri I-II (1983), Seçmeler.

    Çeviri: Mezarsız Ölüler (J. P. Sartre’dan), Kafkas Tebeşir Dairesi (B. Brecht’en), Durand Bulvarı (Armand Salcrou’dan), Amerikano Manyaklar (Razvani’den).

 

Ödülleri:

-           1974 - TDK Tiyatro Ödülü.

-           1975 – Sait Faik Hikaye Armağanı (Yüksek Gerilim ile).

-           1979 – Sedat Simavi EdebiyatbÖdülü (Bir Düğün Gecesi ile).

-           1980 – Orhan Kemal Roman Armağanı (Bir Düğün Gecesi ile).

-           1980 – Madaralı Roman Ödülü ( Bir Düğün Gecesi ile).

-           1991 - Türkiye İş Bankası Büyük Ödülü (Çok Uzak Fazla Yakın ile).

-           1992 - Lebon Kültür Merkezi (Lebon Cinema Clup) Edebiyat Ödülü ( Ruh Üşümesi ile).

-           1997 - Aydın Doğan Roman Ödülü ( Romantik Bir Viyana Yazı ile).

-           2018 – Erdal Öz Edebiyat Ödülü.

 

     Yoğun bakım tedavisi gören Ağaoğlu, çoklu organ yetmezliği sebebiyle 14 Temmuz 2020 tarihinde 91 yaşında aramızdan ayrıldı.

     Ailesinin ve sevenlerinin başı sağ olsun!

Bu yazı toplam 739 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.