Türk kültüründe “Bozlaklar”

“Türkü Yozgat’ta doğar, Kırşehir’de oyun havası olur, Keskin’de elenir ”.

Bozlak, Türkiye Türkçesinde “bağırmak, feryat etmek, haykırmak, ağlamak, sızlanmak” anlamında “bozlamak” kelimesinden gelmektedir.  Azeri şivesinde “bozlamak, yüksek sesle ağlamak” anlamında, Kırgız şivesinde “ bağırmak, elem ve kederle ağlamak” anlamında “bozdok”, Kazak şivesinde devenin yavrusunu arayarak bağırması veya yüksek sesle acınacak şekilde ağlamak anlamında  “bozdav” Nogay Türkleri arasında, cenaze kafilesinin önünde veya mevta yıkanırken söylenen ağıtlar ayrıca bir nazım türü olarak “bozlav” kelimesiyle karşılanır.

Bozlak, Türk edebiyatında kısa hikâye, Türk halk müziğinde uzun hava formu/tarzı olarak adlandırılır. Konar-göçer Türkmen aşiretlerinin yurt tuttukları Orta Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu’nun batısı ile Batı Anadolu’nun doğusunda aşiret kavgaları, kan davalarını, aşk maceralarını, gurbeti, hastalık ve ölümü konu alan bozlak, geleneksel halk müziğimizin en karakteristik ve otantik ezgilerini ihtiva eden uzun hava formudur.

Bozlağın asıl yöresi olan Kırşehir ve Kırıkkale- Keskin, Adana, Osmaniye ve Gaziantep’tir. Ayrıca Nevşehir, Ankara, Aksaray, Çorum, Niğde, Kayseri, Konya, Yozgat illeri ile Çukurova bölgesinde Adana, Osmaniye, Hatay, Barak Ovasında, Antep ve Maraş’ta da yaygın olarak söylenir.

Bozlaklar yazıldığı kimseler veya yörelere göre ad alırlar: Cin Yusuf’un Bozlağı, Zahide Bozlağı, Katırcıoğlu Bozlağı, Telli Senem Bozlağı, Karacaoğlan, Dadaloğlu, Elbeylioğlu, Öksüz Ali, Deli Boran, Denek Dağı Bozlağı, Bağrek Dağı Bozlağı, Çiçekdağı Bozlağı, Barak Dağı Bozlağı, Kızılırmak Bozlağı, Cerit Bozlağı, Türkmen Bozlağı, Avşar Bozlağı, Tecirli Bozlağı, Kırat Bozlağı…

Musiki olarak Bozlak bir uzun hava türüdür. Sözleri birbirine bağlı dörtlüklerden oluşur. Teknik olarak çıkışlı bir yapısı vardır. Dadaloğlu, Köroğlu, Deli Boran, Elbeylioğlu ve Karacaoğlan’ın Bozlak söyledikleri bilinmektedir. Her âşık, her saz çalan Bozlak söyleyemez.

Bilinen meşhur Bozlak söyleyen âşık ve sanatçılar olarak Âşık Said, Âşık Seyfullah, Muharrem ERTAŞ, Bahri İLHAN, Neşet ERTAŞ, Hacı TAŞAN, Ali ÇEKİÇ, Refik BAŞARAN, Zekeriya BOZDAĞ, Ali ERCAN, Bayram ARACI, Ekrem AYDOSLU, Dede BEKÂR, Kamil ABALIOĞLU, Kudret TAŞAN, Arslan SAZCI, Nuh AKGÜN, Aziz ŞENSES, Mahmut TAŞKAYA, Gül Ahmet YİĞİT, Hacı KARAKILÇIK, Zaralı Halil, Malatyalı Fahri, Dilber AYBAĞIŞ, Halit ARAPOĞLU ve Ekrem ÇELEBİYİ;

TRT sanatçılarından Ümit TOKCAN, Gülşen KUTLU, Soner ÖZBİLEN VE Canan BAŞKAYA’ yı zikredebiliriz. Son günlerde Zara, Emine ATA, Gülay, Emel TAŞÇIOĞLU ve Nazlı ÖKSÜZ gibi sanatçılardan da Bozlak dinlemekteyiz. Keskinli Dr. İdris KARAKUŞ’un Türk Dili ve Bozlaklar konularında yaptığı edebiyat çalışmaları da takdire şayandır.

TRT repertuarına girmiş pek çok Bozlak vardır. Bazıları şunlardır: Kalktı göç eyledi Avşar elleri- Muharrem ERTAŞ, Tor şahin misali eğdirip bakma-Yine bir haber geldi dostun elinden, Dağlar, Zahidem-  Neşet ERTAŞ, Engininden yükseğine çık olur- Bahri İLHAN, Cingan- Zekeriya BOZDAĞ, Açtım perdeyi de Turnamı gördüm, Cerit  Irakka’dan sökün edince (Cerit Bozlağı), Gır atınan indim gara dikmeden (Kırat Bozlağı)- Hacı TAŞAN; Bu nasıl talihtir bu nasıl kader, Denek Dağı- Ekrem ÇELEBİ; Dağlar senin goyağında şahin gışlamaz- Dede BEKAR..

Bozlak, yaşayış biçimimizin sözle resimlendirilmesi; duygu dünyamıza renkli bir ayna’nın tutulması; Türkçenin gücünün göstergesi ve Türk insanının gönül zenginliğinin nazım ve nesirle ifadelendirilmesidir. Bozlak okuma geleneğinin üstadı Keskin’li Hacı TAŞAN ’ı da rahmetle anıyor ve Hacı TAŞAN’ın (Cerid) Bozlağından bir dörtlükle yazımı bitiriyorum.

Cerid Rakka’dan sökün edince

Açılsın Urum’a yolu Cerid’in

Silsüpüroğlu Fettah Bey’im ölünce

Kırıldı kanadı kolu Cerid’in

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları ilgazetesi.com.tr.'ne aittir. Kaynak gösterilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan köşe yazısı/haberin bir bölümü, alıntılanan köşe yazısı/habere aktif link verilerek ve ancak izinle kullanılabilir.

Görüşünüzü iletin ( kurallar)

Kuralları okudum, yorumum şartlara uygun.